Bolalar ta’limi bo‘yicha rossiyalik ekspertlar bolalarning birinchi maktab kunlarini qulay qilish va muvaffaqiyatli taʼlimning asoslarini yaratish boʻyicha qator maslahatlar bergan.
Unga ko‘ra, bolalarni bu davrda taʼlimga boʻlgan qiziqishni saqlab qolish, ortiqcha yukni keltirib chiqarmaslik uchun rossiyalik mutaxassislar quyidagilarni ta’kidlagan:
1. Emotsional tayyorgarlik – muvaffaqiyatning poydevori
“Maktab bolalar psixikasiga jiddiy sinov bo‘lishi mumkin, shuning uchun bola maktabga borishni xohlashi va o‘zini o‘zgartirishlarga tayyor his qilishi muhim”, – deydi ekspertlar.
Ular maktab haqidagi ijobiy tasavvurlarni o‘yinlar va suhbatlar orqali shakllantirishni tavsiya qiladi, lekin shu bilan birga haqiqatni aytish – qiyinchiliklar ham bo‘lishini tushuntirish kerak.
Bolaning reaksiyasini kuzatish muhim: u maktabga qiziqadimi, savollar beradimi? Agar bola qat’iyan birinchi sinfga borishni rad etsa, qo‘shimcha tayyorgarlik yili haqida o‘ylash kerak – bu kechikish emas, balki psixologik qulaylikni ta’minlashdir.
2. Maktab rejimiga asta-sekin moslashish
Hatto bog‘chaga borgan bolalar ham yangi tartibga moslashishga muhtoj. Ertalab turish, kiyinish, darslar – bularni nafaqat tushuntirish, balki oldindan mashq qilish zarur.
Amaliy qadamlar tashvishni kamaytiradi. Maktabgacha boradigan yo‘lni birga o‘rganish, sumkani yig‘ish, forma kiyib ko‘rish. Muhim jihatlar – masalan, oson kiyiladigan poyabzal tanlash, bolaga mustaqil kiyinish imkonini beradi.
3. O‘qishga ijobiy munosabatni shakllantirish
“Bolada o‘qishga ijobiy his-tuyg‘ularni yaratish muhim. Qattiq qoidalar yoki baholar haqida xavotirli suhbatlar o‘rniga, yangi do‘stlar, qiziqarli darslar, maktab bayramlariga e’tibor qaratish kerak”, – deydi ekspertlar.
Birinchi maktab kuniga tayyorgarlikni bayramga aylantirish kerak. Rangli daftar va qalamlarni birga tanlash, sumkani osib ko‘rish, o‘yin shaklida “maktab kunini mashq qilish” ijobiy emotsional fon yaratadi.
4. Asosiy o‘quv ko‘nikmalarini rivojlantirish
Ekspertlar ta’kidlaydiki, maktab dasturini oldindan o‘rganish majburiy emas. Bunday vaqtda kundalik hayotda qiziqishni va diqqatni rivojlantirish ko‘proq foyda beradi. Masalan, so‘z o‘yinlari o‘ynash, zinapoyalarni sanash, o‘yinchoqlarni rang va shakl bo‘yicha ajratish kerak.
Oddiy mashqlar diqqat va mantiqiy fikrlashni samarali rivojlantiradi, bolani ortiqcha charchatmaydi. “Tashabbusni rag‘batlantiring, kundalik vazifalarni o‘yin shaklida taklif qiling. Shu vaqtda asosiy maqsad – o‘quvga qiziqishni saqlash, ortiqcha yuklamadan charchatmaslik”, – deydi ekspertlar.
5. Ijtimoiylashuv – qulay moslashuvning kaliti
“Maktab faqat stollar va darsliklar emas, balki ijtimoiylashuvning asosiy bosqichi”, – ta’kidlaydi ekspertlar. Yozgi to‘garaklar, sport musobaqalari yoki ijodiy studiyalar tengdoshlar bilan muloqot qilish va yangi jamoada o‘zini qulay his qilish imkonini beradi.
Shuningdek, bolaga oddiy muloqot qoidalarini, yordam soʻrash, boshqalarni hurmat qilish va mehribon boʻlishni oldindan muhokama qilish ham muhimdir. Bunday suhbatlar hissiy intellektni rivojlantiradi, bu esa nafaqat maktabda muvaffaqiyatga, balki hayotdagi muvaffaqiyatga ham taʼsir qiladi.
6. Tibbiy tayyorgarlik
Maktab yiliga tayyorgarlik boshlanishidan oldin, bolani oftalmolog va umumiy salomatlik boʻyicha tekshiruvdan oʻtkazish kerak. Agar maxsus tavsiyalar mavjud boʻlsa, tegishli mutaxassislar bilan maslahatlashish lozim. Shuningdek, bola barcha kerakli emlashlarni olganini ham tekshirish zarur. Bu faqat bolani emas, balki sinfdoshlari va butun jamoani himoya qilib, xavfsiz muhitni yaratadi.
