Samsung kompaniyasining “Solve for Tomorrow” tanlovida AQShdagi maktab o‘quvchilari turli texnologik muammolarni ijodkorlik bilan hal qilishmoqda.
Unda autizmga chalingan bolalardagi vahima xurujlarini oldindan aniqlovchi SI vositalari yoki yong‘inlarni o‘chirishda dronlardan foydalanish kabi g‘oyalar ilgari surilgan.
2025-yildagi tanlovda ishtirok etgan jamoalarning 42 foizi sun’iy intellekt (SI) texnologiyalaridan foydalangan — bu 2024-yildagi 6 foiz ko‘rsatkichdan ancha yuqori. Samsung vakili Angie Adams bu holatni ijobiy deb baholaydi va kelajakda barcha o‘quvchilar ish joylarida SI vositalaridan foydalanishlariga ishonch bildiradi. Shuning uchun bu texnologiyani maktabda o‘rgatishni zarur deb biladi.
“Men hech qachon 100 foiz deb aytmayman, lekin bu borada shubhasiz aytaman: ha, 100 foiz. Bizningcha, bu jarayon aynan sinfdan boshlanishi kerak. Shuning uchun biz o‘quvchilarga sun’iy intellektni tushunish, undan foydalanish va uni yaratish ko‘nikmalarini o‘rgatishga harakat qilyapmiz,” — deydi Adams, Samsung kompaniyasining Korporativ fuqarolik bo‘yicha katta menejeri.
Shu jumladan, o‘qituvchilar ham bu fikrga qo‘shilmoqda.
Samsung hamkorlik qilgan DonorsChoose orqali o‘tkazilgan so‘rovnomada 1000 nafardan ortiq davlat maktabi o‘qituvchilarining 96 foizi sun’iy intellekt “keyingi o‘n yillikda ta’limning ajralmas qismiga aylanadi” degan fikrni bildirgan. Shu bilan birga, ular bu texnologiyani o‘z darsliklariga kiritishga zarur resurslari yo‘qligini ham tan olgan.
Samsung va DonorsChoose tashkiloti tomonidan o‘tkazilgan so‘rovga ko‘ra:
– o‘qituvchilarning 96 foizi SI keyingi 10 yilda ta’limning ajralmas qismiga aylanadi, deb hisoblaydi.
– biroq, ko‘pchilik hozirda bu texnologiyani darslarga qo‘shish uchun resurslarga ega emas.
O‘qituvchilarning fikricha, SI o‘quvchilarni individual yondashuv asosida o‘qitish, interaktiv ta’lim vositalari yaratish, o‘quvchilar yutuqlarini tahlil qilish kabi sohalarda foydalidir.
Ammo ular quyidagi xavotirlarni ham bildirgan:
– plagiat (ko‘chirish);
– o‘qituvchilar uchun maxsus treninglar yetishmasligi;
– noto‘g‘ri ma’lumotlar tarqalishi;
– darsdagi o‘zaro muloqot kamayishi.
Qizig‘i shundaki, atigi 5% o‘qituvchi ishidan ayrilishidan qo‘rqadi.
Sun’iy intellektni qanday o‘rgatish kerak?
“Data Science for Everyone” nodavlat tashkiloti direktori Zarek Drozda fikricha, sun’iy intellektni o‘rgatish uchun avval o‘quvchilarga ma’lumotlar bilan ishlash (data science) asoslarini tushuntirish kerak. Ko‘plab shtatlar SI va data science bo‘yicha maxsus kurslar yaratishga qiziqish bildirmoqda.
Drozda aytishicha, maktablar SIga bag‘ishlangan to‘liq kurslarni darhol yaratish shart emas. Quyidagilar bilan boshlash mumkin:
– Excel yoki Google Sheets’da ishlash;
– Python dasturlash tilini o‘rganish;
– ChatGPT kabi vositalarni ehtiyotkorlik bilan ishlatishni o‘rgatish.
Shuningdek, u maktablarga kichik modul uslubida ishlashni tavsiya qiladi, masalan: biologiya darsida ma’lumotlar to‘plami orqali ekotizimlarni o‘rganish hamda matematika darsida ikki haftalik SI moduli kiritishdan iborat.
SI dars sifatida emas, balki har bir fan ichida bo‘lishi kerak
Pete Just — AQShdagi maktab texnologiyalari rahbarlari uyushmasi vakili. U SI dastlab o‘qituvchilarda tushunmovchilik va qo‘rquv uyg‘otganini, keyinchalik esa ko‘pchilik uni dars tayyorlash va boshqaruv ishlarida foydali deb topganini aytadi.
U sun’iy intellektni alohida fan emas, balki barcha fanlarga integratsiya qilish tarafdori:
“Yangi fan yaratish oson, ammo haqiqiy natijaga erishish uchun dars o‘tish uslubini butunlay o‘zgartirish kerak. Bu esa ko‘p yillik tayyorgarlikni talab qiladi.”
Shuningdek, u sun’iy intellekt ta’limining asosi tanqidiy fikrlash bo‘lishi kerakligini ta’kidlaydi — ya’ni o‘quvchilar natijani baholay olishlari, savol berishlari va noto‘g‘ri javobni tanib olishlari lozim.
Uning fikricha, maktablar sun’iy intellektga e’tibor qaratmasa, yaqin 3-5 yilda zamon talablari ortida qolib ketadi, chunki hozirdayoq ko‘plab ish beruvchilar maktab bitiruvchilaridan SI vositalaridan foydalanishni kutishmoqda.
