AQShda 22–34 yoshdagi oliy ma’lumotga ega bo‘lmagan yoshlarning ishsizlik darajasi so‘nggi 20 yildagi tarixiy ko‘rsatkichlariga nisbatan juda past darajaga tushgan. Shu bilan birga, oliy ma’lumotli yoshlar orasida ishsizlik ko‘rsatkichi o‘z tarixiy darajasiga nisbatan oshgan.
Bu haqda Burning Glass Institute tahliliga tayangan holda The Wall Street Journal xabar berdi. Tadqiqotda 2003-yildan 2026-yilgacha turli ta’lim darajasiga ega yoshlarning mehnat bozoridagi holati o‘rganilgan.
Diplomli yoshlar uchun mehnat bozori nega murakkablashmoqda?
Tadqiqotga ko‘ra, avval oliy ma’lumotli va diplomsiz yoshlarning ishsizlik ko‘rsatkichlari iqtisodiy vaziyatga qarab bir-biriga yaqin yo‘nalishda o‘zgarib kelgan.
2026-yilda esa vaziyat boshqacha ko‘rinish olgan. Oliy ma’lumotga ega bo‘lmagan 22–34 yoshdagi yoshlarning ishsizlik darajasi o‘zining 2003-yildan beri kuzatilgan ko‘rsatkichlari bilan solishtirganda juda past darajada qolmoqda. Oliy ma’lumotli yoshlar orasidagi ko‘rsatkich esa aksincha, o‘z tarixiy darajasiga nisbatan yuqoriroq.
Bu raqamlarni “diplomsiz yoshlar diplomlilarga qaraganda kamroq ishsiz” deb tushunmaslik kerak. Grafik har ikki guruhning hozirgi ko‘rsatkichini ularning 2003-yildan beri kuzatilgan tarixiy natijalari bilan taqqoslaydi.
Qaysi sohalarda ishsizlik yuqoriroq?
Tahlilda kasblar kesimida ham farqlar kuzatilgan. 2026-yil iyulidagi ma’lumotlarga ko‘ra, ayrim bilimga asoslangan sohalarda ishsizlik ko‘rsatkichi avvalgi yillardagi darajalarga nisbatan yuqoriroq bo‘lgan.
Jumladan:
- Tabiiy fanlar — 71-persentil;
- kompyuter va matematika — 68-persentil;
- ta’lim — 63-persentil;
- menejment — 51-persentil.
Qurilish va konchilik, ta’mirlash hamda oziq-ovqat xizmatlari kabi yo‘nalishlarda esa ko‘rsatkichlar ancha past bo‘lgan. Bu mehnat bozoridagi talab faqat diplomning mavjudligi bilan emas, balki muayyan kasb va ko‘nikmalarga bo‘lgan ehtiyoj bilan ham bog‘liq ekanini ko‘rsatadi.
Sun’iy intellekt yangi bitiruvchilarga qanday ta’sir qilmoqda?
Tahlilda oliy ma’lumotli yoshlar uchun vaziyatning murakkablashishiga bir nechta omil sabab bo‘lishi mumkinligi qayd etilgan.
Ulardan biri — sun’iy intellektning ish jarayonlariga tez kirib kelishi.
Avval yangi bitiruvchilar uchun boshlang‘ich bosqichdagi ish bo‘lib xizmat qilgan ayrim ofis va bilimga asoslangan vazifalar endilikda SI vositalari yordamida bajarilmoqda. Bu esa mehnat bozoriga endigina kirib kelayotgan yoshlar uchun raqobatni kuchaytirishi mumkin.
Yana bir omil — oliy ma’lumotli mutaxassislar sonining ko‘payishi. Burning Glass Institute ma’lumotlariga ko‘ra, bakalavr darajasini olganlarning 52 foizi diplom olganidan bir yil o‘tib, oliy ma’lumot talab qilmaydigan lavozimlarda ishlamoqda.
Bu universitet kerak emas degani emas
Tadqiqot natijalari “oliy ma’lumotning ahamiyati yo‘qolmoqda” degani emas. Burning Glass Institute ma’lumotlariga ko‘ra, oliy ma’lumot odatiy bitiruvchi uchun hamon iqtisodiy qiymatga ega. Biroq diplomning o‘zi ishga joylashishni kafolatlamaydi.
Shu sababli mehnat bozorida diplom bilan bir qatorda amaliy tajriba, kasbiy ko‘nikmalar, stajirovka va talab yuqori bo‘lgan kompetensiyalar ham muhim ahamiyat kasb etmoqda.
O‘zbekiston yoshlari uchun bu nimani anglatadi?
AQShdagi vaziyatni O‘zbekistonga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘chirish mumkin emas. Ikki mamlakatning ta’lim tizimi va mehnat bozori sezilarli darajada farq qiladi.
Biroq tadqiqot yoshlar uchun muhim masalani ko‘rsatadi: diplom olishning o‘zi yetarlimi yoki universitet davridayoq amaliy ko‘nikmalarni egallash kerakmi?
Bugungi mehnat bozorida bu ikki jihat bir-birini to‘ldirishi mumkin. Universitetda olingan nazariy bilimga qo‘shimcha ravishda real loyihalar, amaliy tajriba va kasbiy ko‘nikmalarga ega bo‘lish yoshlarning ishga kirish jarayonida muhim omillardan biri bo‘lib qolmoqda.
Avvalroq, Nukusdagi texnikumda Buyuk Britaniyaning “Pearson BTEC” xalqaro ta’lim dasturi joriy etilgani haqida xabar bergan edik.
