Ilm-fanga trillionlar sarflandi, ammo ilmiy loyihalarning 98 foizi iqtisodiyotga yetib bormadi

Ilm-fanga trillionlar sarflandi, ammo ilmiy loyihalarning 98 foizi iqtisodiyotga yetib bormadi

So‘nggi 10 yilda davlat mablag‘lari hisobidan 763 ta fundamental va 2 639 ta amaliy ilmiy loyiha moliyalashtirilgan.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠ Biroq ularning juda oz qismi keyingi bosqichga o‘tgan.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠ Ayrim qimmat laboratoriya uskunalari esa uch yildan ortiq vaqt davomida ishlatilmagan.

 ⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

Hisob palatasi tomonidan ilmiy va innovatsion faoliyat sohasida davlat mablag‘larining qonuniy, maqsadli va samarali sarflanishi yuzasidan o‘tkazilgan nazorat-tahlil tadbirlarida qator tizimli muammolar aniqlangan.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

 ⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

Ma’lum bo‘lishicha, 2016–2026-yillarda davlat mablag‘lari hisobidan bajarilgan 763 ta fundamental ilmiy loyihaning atigi 64 tasi keyingi — amaliy bosqichga o‘tgan. Bu umumiy loyihalarning 8,4 foizini tashkil etadi.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

 ⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

Shuningdek, 2 639 ta amaliy loyihadan faqat 119 tasi innovatsion bosqichga ko‘tarilgan. Ularning atigi 13 tasi amaliy davomga ega bo‘lgan⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

Hisob palatasi xulosasiga ko‘ra, moliyalashtirilgan fundamental va amaliy loyihalarning qariyb 98 foizi real iqtisodiyotga yetib bormagan.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

 ⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

Ilm-fanga 8,3 trillion so‘m ajratilgan

 ⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

Budjet ma’lumotlariga ko‘ra, 2021–2025-yillarda ilm-fan sohasiga qariyb 8,3 trillion so‘m yo‘naltirilgan. Faqat 2025-yilning o‘zida bu yo‘nalish xarajatlari 2 trillion so‘mdan oshgan.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

 ⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

Ayrim ilmiy loyihalar ekspertizadan o‘tishi uchun 15 oygacha kutgan

 ⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

Tekshiruvlarda ilmiy loyihalarni ekspertizadan o‘tkazish va moliyalashtirish jarayonlari ham uzoq davom etayotgani aniqlangan.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

 ⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

Xususan, ayrim loyihalar bo‘yicha ekspertiza va mablag‘ ajratish jarayonlari 8 oydan 15 oygacha cho‘zilgan. 2024-yilda 2 635 ta, 2025-yilda esa 2 988 ta loyiha talabnomasi kelib tushgan.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

 ⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

Birgina yog‘-moy mahsulotlari bo‘yicha innovatsion loyihaga ekspert xulosasi berish 287 kun davom etgan.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠ Boshqa tomondan, 510 ta loyiha ilmiy ekspertizasiz, yana 269 tasi moliyaviy ekspertizasiz tasdiqlangan.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠ Shuningdek, 3 470 ta ekspert xulosasi belgilangan muddatda taqdim etilmagan.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

 ⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

Natijada ayrim loyihalar uzoq vaqt ekspertiza kutayotgan bir paytda, boshqalari zarur tekshiruvlardan o‘tmasdan moliyalashtirilgan.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

 ⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

Qimmat laboratoriya uskunalari yillar davomida ishlatilmagan

 ⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

Hisob palatasi 242 ta oliy ta’lim muassasasi va ilmiy tashkilotdagi 2 898 ta laboratoriya asbob-uskunasidan foydalanish holatini ham o‘rgangan.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠ O‘rganish natijalariga ko‘ra, uskunalarning yillik o‘rtacha foydalanish darajasi 45 foizni tashkil etgan.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

 ⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

Xususan, Bioorganik kimyo institutida to‘rt turdagi zamonaviy laboratoriya uskunasi uch yildan ortiq vaqt davomida umuman ishlatilmagan.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

 ⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

Bir xil ilmiy tadqiqotlar uchun davlat mablag‘i qayta sarflangan

 ⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

Tekshiruvlarda ilmiy tadqiqotlar va ularning natijalarini hisobga olish bo‘yicha yagona elektron ma’lumotlar bazasi mavjud emasligi ham aniqlangan.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠ 1991–2025-yillarda davlat buyurtmasi asosida qariyb 11 mingta ilmiy loyiha bajarilgan va 26 mingtagacha hisobot shakllantirilgan.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

 ⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

Biroq hisobotlarning 43 foizi arxivlarda, qolgan qismi esa turli vazirliklar va oliy ta’lim muassasalarida tarqoq holda saqlanmoqda.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

 ⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

Yagona axborot bazasi yo‘qligi sababli ayrim tadqiqot mavzulari takroran moliyalashtirilgan.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠ Masalan, tijorat banklarida kredit risklarini o‘rganish bo‘yicha ikkita oliy ta’lim muassasasida mazmunan bir xil ilmiy tadqiqot bajarilgan.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

 ⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

Hisob palatasi qanday takliflarni ilgari surmoqda?

 ⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

Aniqlangan muammolarni bartaraf etish va davlat mablag‘laridan foydalanish samaradorligini oshirish uchun Hisob palatasi bir qator takliflarni ilgari surgan.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

 ⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

Jumladan:⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

  • Ilmiy loyihalar ekspertizasi muddatini 90 kun bilan cheklash.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠ Ekspertlarni loyihalarga inson omilisiz, elektron tizim orqali biriktirish va ularning faoliyatini reyting asosida baholash;
  • Yagona milliy elektron ilmiy ma’lumotlar bazasini yaratish.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠ Unda ilmiy loyihalar, dissertatsiyalar, patentlar, hisobotlar va laboratoriya uskunalari haqidagi ma’lumotlarni jamlash;
  • Sun’iy intellektdan foydalanish.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠ Yangi ilmiy loyihalarning avval bajarilgan tadqiqotlarga o‘xshashligini va mavzular takrorlanishini avtomatik aniqlash;
  • Qimmat laboratoriya uskunalari xaridini nazorat qilish.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠ Qiymati 10 milliard so‘mdan yuqori jihozlarni sotib olishdan oldin mamlakatda uning analogi mavjud yoki mavjud emasligini tekshirish;
  • Laboratoriyalardan birgalikda foydalanish tizimini yo‘lga qo‘yish.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠ Mavjud ilmiy uskunalardan bir nechta tashkilot va tadqiqotchilar foydalanishi uchun umumiy markazlar tashkil etish;
  • Ilmiy dasturlarni iqtisodiyot ehtiyojlariga moslashtirish.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠ 2027-yildan boshlab davlat ilmiy dasturlarini tarmoqlar va hududlarning aniq texnologik muammolaridan kelib chiqib shakllantirish.

 ⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠

Shuningdek, ilmiy ishlanmalarni tijoratlashtirish, xususiy sektorni tadqiqotlarga jalb etish va ilmiy loyihalar natijalarini aniq samaradorlik ko‘rsatkichlari asosida baholash taklif etilgan.⁠⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌⁠⁠