2024-yildan boshlab Qozogʻiston maktabgacha taʼlim tizimi vaucherli moliyalashtirish mexanizmi asosida davlat buyurtmasini joylashtirish boʻyicha pilot loyiha amalga oshirilmoqda.
Yangi tizim Taraz, Turkiston, Shimkent, Oʻral va Ostona shaharlarida sinov tariqasida joriy qilingan boʻlib, oʻquv yili oxiriga qadar butun mamlakat boʻylab kengaytirilishi rejalashtirilgan.
Vaucherli moliyalashtirish nima va u nima uchun muhim?
Vaucherli moliyalashtirish — bu davlat tomonidan maktabgacha taʼlim muassasalariga ajratiladigan mablagʻlar bevosita bola ortidan yuradigan tizimdir. Yaʼni, pul maktabgacha taʼlim muassasasiga emas, balki bola qaysi bogʻchaga borishini tanlagan ota-onaning tanloviga qarab ajratiladi.
Ushbu yondashuv orqali bir nechta muhim muammolar hal etilmoqda:
Navbatlar qisqarmoqda. Masalan, Taraz, Turkiston, Shimkent va Ostona shaharlarida navbatlar 44%gacha kamaygan.
Ota-onalar uchun tanlov imkoni yaratiladi. Ular farzandlari uchun davlat yoki xususiy bogʻcha tanlashda erkin boʻladilar.
Ragʻbatlantiruvchi raqobat shakllanadi. Bogʻchalar sifatli taʼlim va sharoit yaratishga intilsa, ota-onalar aynan shunday muassasalarni tanlaydi.
Sifat va shaffoflik — asosiy tamoyillar
Qozogʻiston Respublikasi Maorif vazirligi maʼlumotiga koʻra, 2024-yilda 3 mingdan ziyod maktabgacha taʼlim muassasalari ushbu tizimga jalb qilingan va 230 ming bola taʼlimga qamrab olingan.
Vaucherli tizimning yana bir muhim jihati — moliyalashtirish jarayonida toʻliq shaffoflikni taʼminlash. Davlat mablagʻlari faqat ota-ona bolaning davomatini tasdiqlaganidan soʻng toʻlab beriladi. Bu — “qoʻlga pul berish” yoki “qora roʻyxat” kabi salbiy holatlarni bartaraf etishga xizmat qiladi.
Maorif vazirligi Maktabgacha taʼlim departamenti direktori Manara Adamovaning taʼkidlashicha:
“Vaucherli moliyalashtirish tizimi orqali 3 mingdan ortiq maktabgacha taʼlim muassasasi qamrab olingan. Ushbu jarayon doirasida 230 mingdan ziyod bola maktabgacha taʼlimga ega boʻldi. Xususan, Taraz, Turkiston, Shimkent, Oʻral va Ostona shaharlarida ushbu tizim joriy etilganidan soʻng navbatlar 44 foizga qisqargan”.
Yaʼni mablagʻ maktabgacha taʼlim muassasasiga emas, balki bola ortidan yuradi. Pul mablagʻlari faqatgina ota-onalar bolaning davomat tabelini tasdiqlaganidan soʻng hisoblab chiqariladi va tegishli muassasaga oʻtkaziladi.
2025-yildan — toʻliq masshtablashtirish
Joriy yilning iyun–iyul oylarida Aktau, Aqtoʻbe, Atirau, Qiziloʻrda va Almatы shaharlari ham ushbu tizimga qoʻshilishi kutilmoqda. 2025-yil oxiriga qadar esa Qozogʻistondagi barcha maktabgacha taʼlim muassasalari vaucherli moliyalashtirishga toʻliq oʻtadi.
Yangi mexanizm nafaqat maʼmuriy yuklamalarni kamaytiradi, balki “navbat sotish”, “raqam qaytarish” kabi adolatsiz amaliyotlarni ham yoʻqqa chiqaradi. Bu esa, oʻz navbatida, davlat taʼlim xizmatlarining sifatini oshirish va barcha uchun teng imkoniyat yaratishga xizmat qiladi.
Xulosa qilib aytganda, vaucherli moliyalashtirish — bu taʼlimga yangi yondashuv, zamonaviy, ochiq va raqobatli tizim yaratish sari tashlangan mustahkam qadamdir. Bu nafaqat ota-onalar, balki butun taʼlim tizimi uchun ulkan imkoniyatlarni ochadi.
