2025-yilda BAA Ta’lim vazirligi davlat maktablarida sun’iy intellektni bog‘cha bosqichidan o‘rta ta’limgacha o‘qitishni yo‘lga qo‘yishini e’lon qildi. Shu tariqa mamlakat sun’iy intellektni maktab ta’limiga tizimli integratsiya qilayotgan davlatlardan biriga aylandi.
SI faqat texnologiya emas, tanqidiy fikrlash vositasi
BAA maktablari uchun ishlab chiqilgan yangi o‘quv dasturi faqat texnik ko‘nikmalarni shakllantirish bilan cheklanmaydi. Unda ma’lumotlar va algoritmlar qanday ishlashi, dasturiy vositalardan foydalanish, loyiha ishlab chiqish, real hayotdagi vaziyatlarni tahlil qilish hamda sun’iy intellektdan foydalanishning axloqiy jihatlarini tushunish kabi yo‘nalishlar qamrab olingan.
Eng kichik yoshdagi bolalar mashina va inson o‘rtasidagi farqlarni solishtirishni o‘rganadi. 5–8-sinf o‘quvchilari sun’iy intellekt tizimlarini loyihalash va baholashga oid mashg‘ulotlarda ishtirok etadi. Yuqori sinflarda esa asosiy e’tibor promptlar bilan ishlash, real vaziyatlarni modellashtirish va amaliy simulyatsiyalarga qaratiladi.
Maktabdagi “svetofor” tizimi
Dubaydagi ayrim xususiy maktablarda sun’iy intellektdan foydalanish “svetofor” tizimi orqali tartibga solinadi. Qizil rang sun’iy intellektdan foydalanilmaydi, topshiriq o‘quvchining mustaqil ishi sifatida bajariladi. Sariq rang o‘qituvchi ko‘rsatmasi va nazorati ostida SI vositalaridan foydalanishga ruxsat beriladi. Yashil rang esa nazorat ostida sun’iy intellekt bilan mustaqil izlanish va tajriba o‘tkazish imkonini beradi.
Bunday yondashuv o‘quvchilarga sun’iy intellektdan foydalanish chegarasi, maqsadi va mas’uliyatini tushuntirishga xizmat qiladi. Shu orqali o‘quvchi texnologiyadan foydalanish bilan birga, uning natijasini tekshirish, solishtirish va baholashga ham o‘rgatiladi.
Ishonch, xavfsizlik va sifat masalasi
BAA maktablarida sun’iy intellekt vositalaridan foydalanish kengaygani sari ularning sifati, xavfsizligi va ta’lim jarayoniga mosligi masalasi ham muhim ahamiyat kasb etmoqda. Dubay xususiy ta’lim regulyatori vakillariga ko‘ra, bugungi asosiy muammo vositalarga kirish imkoniyati emas, balki ularning sifatini, xavfsizligini va dolzarbligini ta’minlashdir.
Sun’iy intellekt vositalari o‘quvchilarga bilimni mustahkamlashda yordam berishi mumkin. Shu bilan birga, ularning tayyor javoblarga haddan tashqari tayanib qolishi mustaqil fikrlash ko‘nikmalariga salbiy ta’sir ko‘rsatishi ehtimoli ham mavjud. Shu sababli maktablarda o‘quvchilarga SI tomonidan yaratilgan javoblarni tekshirish, ulardagi xatolar, stereotiplar va tarafkashlikni aniqlash ko‘nikmalari ham o‘rgatilmoqda.
O‘qituvchining roli saqlanib qoladi
Sun’iy intellekt ta’lim jarayonida turli vazifalarni bajarishda qo‘llanmoqda. Ayrim maktablarda o‘qituvchilar dars rejasini tayyorlash, hujjatlar yaratish, topshiriqlarni tekshirish va o‘quv materiallarini moslashtirishda SI vositalaridan foydalanmoqda. Bu pedagoglarning vaqtini tejash va o‘quvchi bilan individual ishlash imkoniyatini kengaytirishga xizmat qilishi mumkin.
Shu bilan birga, ta’lim jarayonida o‘qituvchining insoniy roli muhimligicha qoladi. Sun’iy intellekt bolaning kayfiyati, ruhiy holati, xavotiri yoki individual ehtiyojlarini pedagog kabi bevosita anglay olmaydi. Shu bois SI ta’limda yordamchi vosita sifatida qaralmoqda, pedagogik mas’uliyat esa o‘qituvchi zimmasida qoladi.
Ehtiyotkorlik zarur
Mutaxassislar sun’iy intellektdan foydalanish jarayonida ehtiyotkorlik zarurligini ham qayd etmoqda. Ayrim kuzatuvlarga ko‘ra, o‘smirlar SI vositalaridan topshiriqlarni to‘liq bajarish uchun foydalanmoqda. Bu holat izlanish, tahlil qilish, yozish, solishtirish va mustaqil xulosa chiqarish jarayonlariga ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Shu sababli sun’iy intellektni ta’limga joriy etishda foydalanish tartibi, xavfsizlik talablari, akademik halollik mezonlari va pedagogik nazorat mexanizmlarini aniq belgilash muhim hisoblanadi.
