Maktab boshlanishi oldidan bolalarni yangi tartibga asta-sekin moslashtirish muhim. Mutaxassislar uyqu rejimini oldindan to‘g‘rilash, ertalabki shoshilishni kamaytirish uchun zarur narsalarni kechqurun tayyorlash hamda bolalarning maktab bilan bog‘liq xavotirlarini e’tiborsiz qoldirmaslikni tavsiya qilmoqda.
Maktabning ilk kuni bolalar va ota-onalar uchun hayajon bilan birga biroz xavotir ham olib kelishi tabiiy holat. Yozgi ta’tildagi erkin kun tartibidan maktab rejimiga qaytish esa ayniqsa uyqu va ertalabki odatlarni o‘zgartirishni talab qiladi. “Pediatric Partners” mutaxassislar bunga darslar boshlanishidan oldin tayyorgarlik ko‘rishni tavsiya etishmoqda.
Bolalarning uyqu tartibini maktab boshlanishidan taxminan ikki hafta oldin asta-sekin o‘zgartirish maqsadga muvofiq. Buning uchun uyqu vaqtini har 2–3 kunda 15–20 daqiqaga oldinga surish, ertalab bolani odatdagidan ertaroq uyg‘otish va uyg‘ongach pardalarni ochish yoki bir necha daqiqa tashqarida bo‘lish tavsiya etiladi. Jismoniy faollik ham uyqu tartibini yaxshilashga yordam beradi.
Bolalarning uyquga yotish va uyg‘onish vaqtini dam olish kunlarida ham imkon qadar bir xil saqlash muhim. Yotishdan oldin vanna qabul qilish, pijama kiyish, tishlarni yuvish va kitob o‘qish kabi muntazam odatlar bolani uyquga tayyorlashga yordam beradi.
Bolalarning yoshiga qarab tavsiya etiladigan uyqu miqdori quyidagicha:
3–5 yosh: 10–13 soat;
6–12 yosh: 9–12 soat;
13–18 yosh: 8–10 soat.
Uyqu yetishmasligi bolalarda jahldorlik, haddan tashqari faollik, diqqatning pasayishi, hissiy beqarorlik va unutuvchanlikka sabab bo‘lishi mumkin. Yetarli uyqu esa bolaning diqqatini jamlashi, hissiyotlarini boshqarishi va jismoniy rivojlanishi uchun muhim.
Shuningdek, bolalarga uyqudan kamida 30–60 daqiqa oldin telefon, planshet, televizor va boshqa elektron qurilmalardan foydalanishni to‘xtatish tavsiya etiladi. Ekranlardan chiqadigan ko‘k nur melatonin ishlab chiqarilishiga ta’sir qilib, uxlab qolishni qiyinlashtirishi mumkin.
Mutaxassislar bolalarga melatonin, magniy yoki boshqa uyqu vositalarini o‘zbilarmonlik bilan berishdan saqlanishni tavsiya qiladi. Chunki ayrim qo‘shimchalar bolalarda yetarlicha o‘rganilmagan va ularning sifati turlicha bo‘lishi mumkin. Agar bola muntazam ravishda uxlashda qiynalsa, muammoning sababini aniqlash uchun shifokorga murojaat qilish maqsadga muvofiq.
Maktab kunlarini stresssiz boshlash uchun nimalarga e’tibor berish kerak?
Maktab boshlanishi bilan bolalar va ota-onalar uchun ertalabki shoshilishlar ko‘p yuz beradi. Mutaxassislar esa ertalabki tartibni yengillashtirishning eng yaxshi yo‘li — ko‘proq ishlarni kechqurun tayyorlab qo‘yish ekanini ta’kidlamoqda. Buning uchun eshik yonida bolaga kerak bo‘ladigan barcha buyumlar — ryukzak, oyoq kiyim, kurtka, tushlik qutisi, suv idishi va sport anjomlari uchun alohida joy tashkil qilish tavsiya etiladi.
Har kuni kechqurun 10–15 daqiqa ajratib, ryukzakni tayyorlash, elektron qurilmalarni quvvatlash, suv idishini to‘ldirish, tushlikni tayyorlash, ertangi ob-havoni tekshirish va kiyimlarni tayyorlab qo‘yish ertalab darsga shoshish va kechikish holatlarini sezilarli kamaytiradi.
Bolalar uchun ertalabki oddiy chek-list ham foydali. Unda kiyinish, tish yuvish, nonushta qilish, oyoq kiyim va ryukzakni olish kabi vazifalar ketma-ketligi ko‘rsatiladi. Bu bolaga asta-sekin mustaqil bo‘lishga yordam beradi.
Shuningdek, oilalar rejalashtirilgan vaqtdan 10 daqiqa oldinroq chiqishga tayyorlanishi maqsadga muvofiq. Bu kutilmagan holatlar sababli yuzaga keladigan stressni kamaytiradi.
Maktabga qaytish ayrim bolalarda xavotirni ham kuchaytirishi mumkin. Qorin yoki bosh og‘rig‘i, uyqu buzilishi, ota-onaga haddan tashqari bog‘lanish, maktabga borishni istamaslik kabi holatlar bunga ishora qilishi mumkin. Bunday vaziyatda bolaga “Xavotir olma” deyishdan ko‘ra, “Seni eng ko‘p nima xavotirga solyapti?” deb so‘rab, uni tinglash tavsiya etiladi. Maktabga oldindan borib ko‘rish, kun tartibini tushuntirish va yangi ryukzak yoki kiyimlarni oldindan sinab ko‘rish ham bolaning xavotirini kamaytiradi.
Agar kuchli xavotir, maktabga borishdan bosh tortish, uyqu yoki ovqatlanishdagi jiddiy o‘zgarishlar ikki haftadan ortiq davom etsa, mutaxassisga murojaat qilish tavsiya etildi.
