Ko‘plab o‘qituvchi va ota-onalar uy vazifasi o‘quvchilarga darsda o‘rganilgan tushunchalarni takrorlash va o‘qish ko‘nikmalarini shakllantirishga yordam beradi, deb hisoblaydi. Boshqalar esa uy vazifasini keraksiz va charchatadigan ish deb bilib, bolalarning maktabga bo‘lgan qiziqishini so‘ndirishidan xavotirda. O‘nlab yillar davomida olib borilgan tadqiqotlar masala ko‘pchilik o‘ylaganchalik oddiy emasligini ko‘rsatadi: uy vazifasi foydali, ammo ma’lum darajagacha xolos. Eng katta foyda – o‘rta maktab (high school) o‘quvchilarida, kichik yoshdagilarga esa ancha kam.
“10 daqiqalik qoida”
AQSh Milliy Ota-onalar Uyushmasi (PTA) va Milliy Ta’lim Assotsiatsiyasi har bir sinf darajasiga tunu-kun 10 daqiqadan uy vazifasi ajratishni tavsiya etadi. Ammo ko‘plab o‘qituvchilar va ota-onalar uchun muhim narsa – uy vazifasining miqdori emas, balki uning sifati va o‘quvchi ehtiyojiga qanchalik mos kelishidir.
Bu qoida har bir o‘quvchining farqini hisobga olmaydi: kimdir 30 daqiqada tugatadigan topshiriq boshqasiga ikki baravar ko‘p vaqt talab qilishi mumkin. Uy sharoitida buni nazorat qilish qiyin, natijada uy vazifasi kam ta’minlangan oilalar yoki o‘qishida qiyinchilik bo‘lgan bolalarni yanada ortda qoldirishi mumkin. Shunga qaramay, “10 daqiqalik qoida” ortiqcha yuklamaga chegarani belgilashda foydali.
Boshlang‘ich sinfda kichik foyda
Kichik yoshda asosiy maqsad – o‘qishga mehr uyg‘otish. Juda ko‘p uy vazifasi bu niyatni buzadi. Ko‘plab tadqiqotlar yosh bolalar uy vazifasidan to‘liq foyda ko‘ra olmasligini, kechqurun ota-ona bilan birga o‘qish esa ancha samarali ekanini ko‘rsatadi. Masalan, uchinchi sinf oxiriga qadar yaxshi o‘qiy olmagan bola keyinchalik maktabni muvaffaqiyatli bitirish ehtimoli past bo‘ladi.
Ikkinchi sinf o‘qituvchisi Jaklin Fiorentino majburiy uy vazifasini bekor qilgach, o‘quvchilar bo‘sh vaqtida o‘zlari qiziqqan mavzularni mustaqil o‘rganishga kirishganini yozadi. U bolalarni uyda o‘qishga undagan, darsni mustahkamlovchi ixtiyoriy topshiriqlar taklif qilgan.
O‘rta maktabda o‘rtacha foyda
O‘quvchilar mustaqil ishlashni o‘rgana boshlagach, uy vazifasi ko‘proq foyda keltiradi. Tadqiqotlar o‘rta maktab o‘quvchilari uchun kechqurun beriladigan topshiriqlar o‘rta darajada ijobiy natija berishini ko‘rsatadi. Ammo 90–100 daqiqadan ortiq vazifa berilsa, matematika va tabiiy fanlar natijasi pasayishi mumkin. Shuning uchun uy vazifasi murakkab, ammo haddan tashqari qiyin bo‘lmasligi lozim.
Muhim jihat – miqdor emas, sifat. O‘qituvchi topshiriqni tuzishda: qancha vaqt ketadi, barcha o‘quvchilarni hisobga oldimi, kelajakdagi muvaffaqiyatga yordam beradimi, darsdan tashqari kontekst qo‘shadimi, o‘qituvchi yo‘qligida mustaqil bajariladimi kabi savollarni berishi kerak.
Yuqori sinflarda ko‘proq foyda, lekin xavf ham bor
O‘rta maktab (high school) bosqichida uy vazifasi o‘quvchini mustaqil o‘qishga yanada tayyorlaydi. Ammo har kecha 2 soatdan ortiq uy vazifasi – stress, uyqusizlik va sog‘liq muammolarini keltirib chiqarishi mumkin. Vazifa dars bilan bevosita bog‘liq bo‘lishi, yordamchi shaxs talab qilmasligi va aniq izoh bilan baholanishi kerak.
Barcha o‘quvchilarning uy sharoiti bir xil emas: kimdadir tinch joy, kompyuter yoki internet bo‘lmasligi mumkin. Shu sababli, uy vazifasining bajarilmasligi har doim ham bilim darajasini ko‘rsatmaydi. Bundan tashqari, har bir fan o‘qituvchisi 30 daqiqadan topshiriq bersa, 6 fanda bu 3 soatga chiqadi – bu hatto yuqori sinf uchun ham ortiqcha.
Uy vazifasi ota-onani bola o‘qishiga jalb qilishning yaxshi vositasi bo‘lishi mumkin: bolaning qiziqishi, kuchli tomonlarini bilib olish, maktabdagi hayoti haqida suhbatlashish imkonini beradi. Ammo haddan tashqari bosim yoki nazorat motivatsiyani pasaytiradi. Ota-ona ijobiy, ammo cheklangan darajada yordam berishi kerak.
