Turkiyada 1-noyabrdan 15 yoshgacha bo‘lgan bolalarga ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish taqiqlanadi. Yangi qoidalarga ko‘ra, platformalar foydalanuvchilarning yoshini tekshirishi, o‘smirlar akkauntlariga esa maxsus cheklovlar joriy etishi kerak.
Turkiyada joriy yil 1-noyabrdan boshlab 15 yoshga to‘lmagan bolalarning ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishi taqiqlanadi. Bu haqdagi nizom bugun mamlakatning Rasmiy gazetasida e’lon qilindi.
Shuningdek, platformalar har bir yangi foydalanuvchining yoshini davlatning elektron xizmatlar portali orqali tekshirishi shart bo‘ladi.
Yoshni tasdiqlash tartibi
Turkiya Kiberxavfsizlik boshqarmasi tomonidan chiqarilgan nizomga ko‘ra, ijtimoiy tarmoqlar 15–17 yoshli foydalanuvchilar uchun maxsus cheklovlarga ega akkauntlarni joriy etishi kerak. Bunday akkauntlarda qat’iy maxfiylik sozlamalari o‘rnatiladi, xabar almashish imkoniyatlari cheklanadi va foydalanuvchining qiziqishlariga moslashtirilgan reklama ko‘rsatish taqiqlanadi.
Yangi qoidalarga muvofiq, ijtimoiy tarmoq platformalari akkaunt ochish vaqtida foydalanuvchining yoshini Turkiyaning elektron davlat xizmatlari portali — e-Devlet orqali yaratiladigan raqamli token yordamida tekshirishi lozim.
Ushbu token foydalanuvchining shaxsiy ma’lumotlarini oshkor qilmaydi. U faqat foydalanuvchining 15 yoki 18 yosh chegarasiga mos kelishi haqida ma’lumot beradi. Platformalar token ma’lumotlaridan boshqa maqsadlarda foydalanishi mumkin emas.
Agar akkaunt ochmoqchi bo‘lgan shaxs 15 yoshga to‘lmagani aniqlansa, uning so‘rovi rad etiladi. Platformada foydalanuvchi yosh cheklovlarini buzib akkauntdan foydalanayotganiga asosli shubha tug‘ilsa, akkaunt vaqtincha to‘xtatiladi. Undan qayta foydalanish uchun foydalanuvchining yoshini tasdiqlash talab etiladi.
Avval ochilgan, ammo hali yosh bo‘yicha tekshiruvdan o‘tmagan akkauntlar 2027-yil 31-martgacha yangi talablarga muvofiqlashtirilishi kerak.
O‘smirlar akkauntlariga qo‘yiladigan cheklovlar
15–17 yoshli foydalanuvchilarning akkauntlari dastlab faqat yopiq rejimda ishlaydi va ularni hammaga ochiq qilish imkoniyati bo‘lmaydi. Boshqa foydalanuvchilar o‘smirlarning kimlarga obuna bo‘lgani yoki kimlar ularga obuna bo‘lganini ko‘ra olmaydi.
O‘smirlar faqat o‘zlari kuzatadigan akkauntlardan xabar qabul qilishi mumkin. Shuningdek, xabar o‘qilganini bildiruvchi belgilarni ko‘rsatish taqiqlanadi.
Platformalar o‘smirlarning profil suratlari, postlari va rasmlaridan skrinshot olishni bloklovchi texnik choralarni ham joriy etishi shart.
Yangi qoidalar foydalanuvchilarni ijtimoiy tarmoqlarda uzoqroq vaqt ushlab turishga mo‘ljallangan funksiyalarni ham cheklaydi. O‘smirlar akkauntlarida videolarni avtomatik ijro etish yoki har bir surish, bosish va boshqa harakatlardan so‘ng yangi kontentni avtomatik taqdim etuvchi cheksiz tasma funksiyalaridan foydalanish mumkin bo‘lmaydi.
Bundan tashqari, platformalar akkauntlarni bolalarning xatti-harakatlariga qarab moslashtira olmaydi. O‘smirlarning shaxsiy ma’lumotlaridan ularning xulq-atvori va qiziqishlarini tahlil qilish uchun foydalanish ham taqiqlanadi.
Kompaniyalar filtrlash va tavsiya tizimlarini ham o‘zgartirishi kerak. Bunda o‘smirlarning jismoniy, ruhiy yoki hissiy rivojlanishiga zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan kontentga duch kelish ehtimolini kamaytirish ko‘zda tutilgan.
Qoidalarni buzgan platformalarga qanday choralar ko‘riladi?
Talablarni bajarmagan kompaniyalarga dastlab qoidabuzarlik haqida xabar beriladi va uning xususiyatiga qarab kamchiliklarni bartaraf etish uchun tegishli muddat beriladi.
Jazo choralarini belgilashda qoidabuzarlikning jiddiyligi va davomiyligi, undan ta’sirlangan bolalar soni hamda platformaning talablarga rioya qilish borasidagi sa’y-harakatlari hisobga olinadi. Biroq taqdim etilgan nizom matnida aniq jazo choralari yoki jarima miqdorlari ko‘rsatilmagan.
Shuningdek, platformalar yoshni tekshirish bo‘yicha qarorlar, akkauntlarni vaqtincha to‘xtatish yoki yopish hamda bolalar uchun belgilangan boshqa cheklovlar yuzasidan shikoyatlarni ko‘rib chiqish tizimini yaratishi kerak.
Shikoyatlar turk tilida, bepul va qulay shaklda qabul qilinishi lozim. Ularni faqat avtomatlashtirilgan tizimlar orqali ko‘rib chiqish mumkin emas — har bir murojaat inson tomonidan ham tekshirilishi shart.
Avvalroq, Qozog‘istonda 16 yoshgacha bo‘lgan bolalarga ijtimoiy tarmoqlar cheklanishi mumkinligi hamda bu bo‘yicha Vazirlik tafsilotlarni ma’lum qilgani haqida xabar berilgandi.
