TALIS 2024 xalqaro tadqiqoti natijalari e’lon qilinishi boshlandi. Ushbu tadqiqotda 55 ta ta’lim tizimlari ishtirok etgan.
TALIS (Ta’lim va o‘qitish bo‘yicha xalqaro tadqiqot) o‘qituvchilarning umumiy haftalik ish yuklamasi haqidagi ma’lumotlarni yig‘adi — bu ko‘rsatkich yagona raqam sifatida beriladi. Shu bilan birga, o‘qituvchilar vaqtlarini turli vazifalarga (masalan, dars o‘tish, rejalashtirish, baholash, daftar tekshirish, ota-onalar bilan muloqot va hokazo) sarflashlari bo‘yicha batafsil taqsimot ma’lumotlari ham to‘planadi.
So‘rovnoma o‘qituvchilar javoblarini cheklamaydi, shuning uchun ayrim hollarda alohida faoliyat turlariga sarflangan vaqtlarning yig‘indisi (masalan, dars o‘tish, reja tuzish, nazorat ishlari, va hokazo) o‘qituvchining bildirgan umumiy ish vaqtidan ortiq bo‘lishi mumkin.
Tadqiqotda asosan 5–9-sinflarga dars beruvchi o‘qituvchilar va maktab rahbarlari ishtirok etishi belgilangan.
O‘zbekiston ilk marotaba ushbu nufuzli xalqaro tadqiqotda qatnashib, unda tanlab olingan 210 ta maktab direktorlari hamda 5–9-sinflarda dars beruvchi 4507 nafar o‘qituvchi so‘rovnomalarda faol ishtirok etishgan.
OECD tashkiloti O‘zbekiston haqida nima deydi?
OECD tashkilotining yozishicha, dars o‘tish barcha ta’lim tizimlarida o‘qituvchilar uchun eng ko‘p vaqt talab qiladigan faoliyat turi hisoblanadi. Biroq, ko‘pchilik mamlakatlarda u o‘qituvchilarning umumiy ish yuklamasining asosiy qismini tashkil etmaydi. O‘rtacha olganda, to‘liq stavkada ishlaydigan o‘qituvchilarning o‘zlari qayd etgan ish vaqtining taxminan 43 foizi dars o‘tishga to‘g‘ri keladi. Faqatgina Finlyandiya va Belgiya (Fransuz hamjamiyati) da dars o‘tish umumiy ish vaqtining kamida yarmi (50%) ni tashkil etadi.
Aksincha, Ozarbayjon, Yaponiya, Shanxay (Xitoy Xalq Respublikasi), Singapur va O‘zbekistonda dars o‘tish umumiy ish vaqtining uchdan bir qismidan ham kamrog‘ini egallaydi. Bu esa o‘qituvchilardan talab etiladigan ish mazmuni turli mamlakatlarda keskin farq qilishini ko‘rsatadi: ayrim tizimlarda dars o‘tishga ko‘proq e’tibor qaratilsa, boshqalarida boshqa vazifalarga (masalan, rejalashtirish yoki ma’muriy ishlar) ko‘proq vaqt ajratiladi.
Bu natijalarni sharhlashda shuni unutmaslik kerakki, bunday farqlar qisman o‘qituvchilarning ish tartiblari va mehnat madaniyatidagi kengroq tafovutlarni ham aks ettiradi. Masalan, Yaponiya, Shanxay (Xitoy) va Singapurdagi o‘qituvchilar boshqa ta’lim tizimlaridagi hamkasblariga nisbatan umumiy ish soatlarining ancha yuqori ekanini bildirgan.
Ma’lumot uchun, OECD — bu Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti bo‘lib, 1961-yilda Parijda tashkil etilgan. Tashkilotga 38 ta mamlakat a’zo. Uning maqsadi — iqtisodiy o‘sish, ijtimoiy farovonlik va ta’lim sifatini yaxshilash.
OECD dunyo miqyosida ta’lim sohasida eng yirik tadqiqotlarni o‘tkazadi, jumladan:
PISA — o‘quvchilar bilimini baholaydi;
TALIS — o‘qituvchilarning ish sharoiti va tajribasini o‘rganadi.
Uning ma’lumotlari ko‘plab davlatlarda ta’lim siyosatini shakllantirishda asosiy manba sifatida ishlatiladi.
