Sun’iy intellektning jadal rivojlanishi Yevropadagi universitetlarni ta’lim tizimi, o‘qitish usullari va faoliyat tamoyillarini qayta ko‘rib chiqishga majbur qilmoqda. Mutaxassislarning fikricha, sun’iy intellekt nafaqat ta’lim jarayonini, balki mehnat bozorini ham tubdan o‘zgartirmoqda.
Yevropa universitetlari sun’iy intellektning tobora kuchayib borayotgan ta’sirini his qilmoqda. AI vositalarining ommalashuvi talabalar bilim olish usullarini o‘zgartirar ekan, yaqin vaqtgacha barqaror deb hisoblangan ko‘plab kasblar ham yangi texnologiyalar ta’sirida yangilanmoqda.
Mazkur masala dunyoning yetakchi oliy ta’lim muassasalari, jumladan, Oksford universitetini ham jiddiy o‘ylantirmoqda. Bu esa universitetlarni o‘z faoliyatini zamon talablariga moslashtirishga undamoqda.
Euronews nashrining yozishicha, Oksford universitetining ‘‘Ta’limda sun’iy intellekt observatoriyasi’’ rahbari Sara Ratner oliy ta’lim tizimi ayni paytda murakkab bosqichni boshdan kechirayotganini ta’kidlagan.
Oliy ta’lim tizimi hozir iqtisodiy va ijtimoiy jihatdan murakkab davrni boshdan kechirmoqda. Shu bilan birga, u kelajakdagi o‘rni va ahamiyatini qayta belgilashga harakat qilmoqda. Oliy ta’lim tizimiga ko‘p yillardan beri islohotlar zarur edi. Masalan, talabalarni qabul qilish tizimi yangilanishi kerak edi. Balki sun’iy intellektning o‘zi barcha muammolarning yechimi emasdir, ammo aynan u bizni bu muhim masalalar bilan jiddiy shug‘ullanishga undadi, — deydi Sara Ratner.
Qayd etilishicha, u ushbu fikrlarni Afinada Evgenidis jamg‘armasi tomonidan tashkil etilgan Future Skills Sphere (“Kelajak ko‘nikmalari”) xalqaro konferensiyasida bildirdi.
Universitetlarning ahamiyati saqlanib qolmoqda
Shunga qaramay, akademik hamjamiyat vakillari universitetlarning o‘rni hanuz muhimligicha qolayotganini ta’kidlamoqda.
Avstriyadagi Innsbruk universitetining kelajak mehnat bozori bo‘yicha tadqiqotchisi Stefanos Tirosning aytishicha, AI vositalaridan samarali foydalanish uchun avvalo mustahkam nazariy bilim zarur.
Sun’iy intellektdan foydalanganda olingan javobni tushunish, to‘g‘ri savol bera olish va undan qachon foydalanish mumkinligini bilish juda muhim. Universitet beradigan fundamental bilimlarsiz bu jiddiy muammolarga, hatto mehnat unumdorligining pasayishiga olib kelishi mumkin, — deydi u.
Universitet kampuslari ham o‘zgarish arafasida
Masofaviy ta’lim va raqamli texnologiyalar rivojlanayotgani sababli ko‘plab universitetlarda yirik kampuslarni saqlab qolish zarurati muhokama qilinmoqda.
Biroq Gretsiyadagi Pirey universitetining raqamli ta’lim texnologiyalari bo‘yicha mutaxassisi Dimitris Sampson kampuslar faqat ta’lim olish joyi emasligini ta’kidlaydi.
Butun dunyoda katta hududlarni egallagan va saqlash xarajatlari yuqori bo‘lgan kampuslar masofaviy ta’lim kengayayotgan davrda qanchalik dolzarb ekani muhokama qilinmoqda. Aslida esa kampuslar ta’limning eng muhim jihatlari — insoniy munosabatlarni shakllantirish, hamkorlik, jamoaviy ijodkorlik, muloqot hamda bilim va qadriyatlar yuzasidan fikr almashishni ta’minlaganida o‘z ahamiyatini saqlab qoladi, — deydi u.
Texnik kasblarga talab ortmoqda
Sun’iy intellektning rivojlanishi kasb-hunar ta’limi tizimiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Bugungi kunda Yevropada sanoat, logistika, kemachilik va qurilish sohalarida texnik mutaxassislarga talab keskin oshgan.
Evgenidis jamg‘armasining ta’lim va kasbiy tayyorgarlik dasturlari rahbari Spiros Trumbetasning ta’kidlashicha, zamonaviy texnik kasblar endi faqat jismoniy mehnat bilan cheklanmaydi.
Masalan, bir necha yil oldin omborchi asosan yuklarni bir joydan ikkinchi joyga ko‘chirish bilan shug‘ullangan bo‘lsa, bugungi kunda u omborni boshqarish dasturlaridan foydalana olishi va sun’iy intellekt asosidagi tizimlar bilan ishlashni bilishi kerak. Bu kasblar qanday o‘zgarayotganining yaqqol misolidir, — ta’kidlaydi u.
Uning ta’kidlashicha, texnik kasblar bugungi kunda nafaqat yaxshi daromad, balki katta martaba imkoniyatlarini ham taqdim etmoqda.
Men yoshlar nima uchun kemachilik, logistika yoki qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishi kabi yo‘nalishlarda faoliyat yuritishni jiddiy ko‘rib chiqmasligi uchun hech qanday sabab ko‘rmayapman, — fikr bildiradi Spiros Trumbetas.
Yangi texnologiyalar nafaqat mehnat sharoitlarini yaxshilamoqda, balki oliy ma’lumot talab qilmaydigan texnik kasblarning daromadini ham oshirmoqda.
Masalan, Belgiya kabi ayrim davlatlarda santexnik va elektr mutaxassislarining daromadi bugungi kunda shifokor kabi oliy ma’lumot talab qiladigan ayrim kasb egalari daromadiga yaqinlashgan.
Future Skills Sphere – International Conference 2026 — Gretsiyada ilk bor o‘tkazilgan, kelajak ko‘nikmalari, kasbiy tayyorgarlik va uzluksiz ta’lim masalalariga bag‘ishlangan xalqaro konferensiya bo‘lib, u Evgenidis jamg‘armasining Ta’lim instituti tomonidan tashkil etilgan.
