Ta’lim krediti: ajratish tartibi va shartlari
O‘zbekistonda ta’lim sohasidagi islohotlar yoshlarning oliy ta’lim olish imkoniyatlarini yanada kengaytirishga qaratilgan. 2024 yil 27-mayda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF-82-son Farmoni qabul qilindi. Ushbu farmon talabalar uchun ta’lim kreditlarini ajratish, qaytarish va kredit olish shartlarini tartibga solish bilan birga, moliyaviy yordamni taqdim etishni ham ko‘zda tutadi. Ta’lim krediti tizimi yoshlarning ilm olishga bo‘lgan intilishlarini ro‘yobga chiqarishga yordam berish bilan birga, moliyaviy qo‘llab-quvvatlashni ham ta’minlaydi. Maqolada ta’lim krediti tizimi, ajratish tartibi, foiz stavkalari, qaytarish muddati, baholar bo‘yicha talablar va kerakli hujjatlar haqida batafsil ma’lumotlar beriladi.
Ta’lim krediti nima va kimlarga ajratiladi?
Ta’lim krediti – bu to‘lov-kontrakt asosida o‘qiyotgan talabalar uchun ajratiladigan moliyaviy yordam bo‘lib, o‘qish davomida to‘lov-kontraktlarini amalga oshirishga yordam beradi. Ta’lim krediti faqat kunduzgi ta’lim shaklida o‘qiyotgan talabalar uchun ajratiladi. Bu tizim, ayniqsa, ijtimoiy himoya reyestriga kiritilgan oilalardan bo‘lgan talabalar uchun qo‘shimcha imtiyozlar yaratadi. Ta’lim krediti ajratish shartlarida, talabaning akademik ko‘rsatkichlari muhim o‘rin tutadi. Agar talaba fanlarni o‘zlashtirishda o‘rtacha ko‘rsatkich (GPA) 3.0 dan past bo‘lsa, o‘quv yilining to‘lov-kontrakt summasining faqat 80 foizigacha kredit ajratilishi mumkin.
Ta’lim krediti ajratilish tartibi qanday?
Ta’lim krediti ajratish jarayoni quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
Ariza topshirish: Talaba ta’lim krediti olish uchun edu.uz yoki prof.edu.uz saytlarida onlayn ariza topshirishi lozim. Arizalar, shuningdek, tijorat banklari orqali ham yuborilishi mumkin.
Hujjatlarni taqdim etish: Talaba shaxsini tasdiqlovchi hujjat (pasport yoki ID-karta), o‘qish uchun tuzilgan to‘lov-kontraktni va ijtimoiy himoya reyestriga kiritilgan oilalarning farzandlari uchun qo‘shimcha hujjatlarni taqdim etishi kerak.
Kredit miqdori belgilanishi: Talabaning to‘lov-kontrakti summasiga qarab, banklar kredit miqdorini belgilaydi. Agar talaba ijtimoiy himoya reyestriga kiritilgan oiladan bo‘lsa, kredit to‘liq miqdorda ajratiladi.
Ta’lim krediti bo‘yicha foiz stavkasi qanday belgilangan?
Ta’lim krediti bo‘yicha foiz stavkasi ikki asosiy guruhga bo‘linadi:
Birinchisi, xotin-qizlar uchun. Xotin-qizlar uchun ta’lim krediti 0% (foizsiz) ajratiladi, bu esa xotin-qizlarning ta’lim olish imkoniyatlarini kengaytirishga va gender tengligini ta’minlashga qaratilgan chora.
Boshqa talabalar uchun esa ta’lim krediti foiz stavkasi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasiga teng bo‘ladi. Asosiy stavka o‘zgargan taqdirda, foiz stavkasi ham o‘zgaradi.
Foizlar har oyda to‘lanadi va kredit asosiy qarzi 7 yil davomida qaytariladi. Foiz stavkasi va qaytarish muddati har bir bank tomonidan belgilangan shartlarga asoslanadi.
Ta’lim krediti qaytarilishi qanday amalga oshiriladi?
Ta’lim krediti qaytarilishi o‘qish tugaganidan keyin 7 yil davomida amalga oshiriladi. Qaytarish jarayonida talaba har oyda foizlarni to‘laydi va asosiy qarz 7 yil ichida to‘lanadi. Agar talaba kreditni muddatidan oldin to‘lashni xohlasa, qo‘shimcha to‘lovlar yoki jarimalar bo‘lishi mumkin. Kredit qaytarish shartlari har bir tijorat banki tomonidan belgilanishi mumkin, lekin umumiy tartibda, banklar talabalar bilan kelishilgan muddatlar bo‘yicha to‘lovni amalga oshiradi.
Ta’lim krediti olish uchun qanday hujjatlar kerak?
Ta’lim krediti olish uchun talab qilinadigan hujjatlar quyidagilar:
Ariza: Talaba ta’lim krediti olish uchun ariza to‘ldiradi.
Shaxsni tasdiqlovchi hujjat: Pasport yoki ID-karta.
To‘lov-kontrakt: Oliy ta’lim muassasasi bilan tuzilgan to‘lov-kontrakt.
Ijtimoiy himoya hujjatlari:Agar talaba ijtimoiy himoya reyestriga kiritilgan oiladan bo‘lsa, qo‘shimcha hujjatlar taqdim etiladi.
Ta’lim krediti uchun qanday maxsus mezonlar mavjud?
Ta’lim krediti olish uchun talabalar quyidagi mezonlarga javob berishi kerak:
Birinchisi, akademik ko‘rsatkichlar. Ta’lim krediti ajratish uchun talabaning akademik ko‘rsatkichi (GPA) 3.0 dan past bo‘lmasligi kerak. Agar talaba ikkinchi va undan yuqori bosqichda bo‘lsa va ko‘rsatkichi 3.0 dan past bo‘lsa, kredit miqdori kamayadi, faqat 80 foizigacha ajratiladi.
Ikkinchisi, ta’lim shakli. Ta’lim krediti faqat kunduzgi ta’lim shaklida o‘qiyotgan talabalar uchun ajratiladi. Sirtqi yoki kechki ta’lim shaklida o‘qiyotgan talabalar uchun ta’lim krediti mavjud emas.
Shuningdek, ijtimoiy himoya reyestriga kiritilgan oilalarning farzandlari uchun ta’lim krediti to‘liq miqdorda ajratiladi va foizsiz beriladi.
Ijtimoiy himoya reyestriga kiritilgan oilalar uchun ta’lim krediti qanday imtiyozlar yaratadi?
Ijtimoiy himoya reyestriga kiritilgan oilalardan bo‘lgan talabalar uchun ta’lim krediti ajratishda bir qator imtiyozlar mavjud. Bularning eng asosiylari: birinchidan, ijtimoiy himoya reyestriga kiritilgan oilalar farzandlari uchun ta’lim krediti to‘liq miqdorda ajratiladi, ya’ni kredit miqdori talabaga to‘liq taqdim etiladi. Ikkinchidan, bu talabalar uchun ta’lim krediti foizsiz (0%) ajratiladi, bu esa moliyaviy jihatdan katta yengillik yaratadi. Shuningdek, kredit qaytarish shartlari boshqa talabalar bilan bir xil bo‘lsa-da, bu oilalar uchun faqat kreditning to‘liq miqdori taqdim etiladi. Bu imtiyozlar talabalar uchun ta’lim olishni yanada osonlashtiradi va moliyaviy yengillik yaratadi.
Ta’lim krediti olish uchun qanday saytlar va tizimlar mavjud?
Ta’lim krediti olish uchun quyidagi rasmiy tizimlar va saytlar mavjud:
Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (my.gov.uz): Bu portal orqali talabalar ta’lim krediti olish uchun ariza topshirishlari mumkin.
Kontrakt.edu.uz: Oliy ta’lim muassasalarida o‘qiyotgan talabalar uchun ta’lim krediti va to‘lov-kontrakt haqidagi barcha ma’lumotlar ushbu tizimda saqlanadi.
Prof.edu.uz: Professional ta’lim muassasalarida o‘qiyotgan talabalar uchun kredit olish va boshqa ma’lumotlar bu tizim orqali boshqariladi.
Talim-krediti.mf.uz: Ta’lim krediti olish uchun zarur bo‘lgan barcha arizalar va hujjatlar ushbu tizimda shakllantiriladi va talabalar o‘zlarining kredit olish jarayonini onlayn tarzda kuzatishlari mumkin.
