Испаниялик тадқиқотчилар бошланғич синф ўқувчиларини ўқиш ва математикага ўргатиш учун стол ўйинларидан фойдаланиш мумкинлигини ўргандилар. Экспериментда 522 нафар бошланғич мактаб ўқувчиси иштирок этди. Тадқиқот натижалари Learning and Instruction журналида чоп этилди.
Барча иштирокчилар тасодифий равишда назорат гуруҳи (232 нафар) ва экспериментал гуруҳ (290 нафар) га бўлинган. Ўқувчилар Испаниянинг барча бошланғич мактабларида ўқишган, синфлари биринчи синфдан тўртинчи синфгача, ўртача ёш — 8,8 йил.
Экспериментал гуруҳ 12 машғулот давомида 6 ҳафта давомида ўйнаган. Машғулотлар ҳар бири бир соатдан бўлиб, ҳафтасига икки марта ўтказилган. Машғулотлар давомида 8 та экспертлар томонидан танланган ўйинлар ишлатилган бўлиб, улар ўқувчиларда ўқиш ва санаш кўникмаларини ривожлантиришга, шунингдек, ижро функцияларига ижобий таъсир кўрсатган:
– ишчи хотира (ахборотни эслаб қолиш);
– ўзини назорат қилиш — нохуш реакцияларни бостириш ва диққатни бошқариш;
– когнитив мослашувчанлик — вазифаларни ўзгартириш қобилияти киради.
Ўйинлар ўқувчилардан карталар тўпламларидаги ранглар ва тасвирларни эслаб қолиш, тезда санаш ва расмда битта ҳарф билан бошланадиган предметларни топиш каби вазифаларни бажаришни талаб қилган. Назорат гуруҳи одатдаги дарсларга қатнашган, аммо ҳеч қандай ўйинда иштирок этмаган.
Эксперимент натижаларини баҳолаш учун тадқиқотчилар болалар учун академик ва когнитив тестларни олдин ва кейин ўтказишди. Масалан, математик ва ўқиш кўникмаларини ўлчаш учун 7 дақиқалик тест ўтказилди, уларда 3 та топшириқ берилган:
1. таклиф этилган вариантлардан тўғри жумлани тугатиш,
2. қўшиш ва айириш, кўпайтириш
3. бўлиш амалларини бажариш.
Тадқиқот натижаларига кўра, замонавий стол ўйинларини синфда ишлатиш ўқувчиларнинг билиш қобилиятларини ривожлантиришга ёрдам беради. 6 ҳафта давомида академик тест натижалари ҳар икки гуруҳда ҳам яхшиланди, аммо ўйин гуруҳи ўзгаришларни кўпроқ сезди. Ижро функцияларини ривожлантириш бўйича эса, эксперимент натижаларига кўра, иккала гуруҳда ҳам ўсиш бир хил бўлди — яъни, стол ўйинлари бу соҳада устунлик яратмаган.
Тадқиқотчилар хулоса қилишадики, бошланғичда фақат кўнгилочар мақсадлар учун ишлаб чиқилган стол ўйинлари ўқиш ва ҳисоблаш кўникмаларига таъсир қилади. Гарчи улар аввалдан таълим мақсадларида ишлаб чиқилмаган бўлсада, бу ўйинларда тезда вазиятни баҳолаш, ҳисоблаш, фикрлаш, луғат бойлигини фаол ишлатиш талаб қилинади. Ўйин жараёни болаларга ўзларининг когнитив қобилиятларини ва билимларини фаол ишлатишга рағбатлантирди, бу эса ўқиш ва таълим жараёнида фойда келтирди.
Эслатиб ўтамиз, Чилилик олимлар томонидан ўтказилган тадқиқот ҳам худди шундай натижаларга олиб келган эди: 52% тест топшириқлари бўйича болаларнинг математик кўникмалари сезиларли даражада яхшиланган.
