Янги тадқиқотларга кўра, смартфонлар ўсмирларни янада тажовузкор қилмоқда, воқеликдан узоқлаштирмоқда ва галлюцинацияларга олиб келмоқда.
Sapien Labs томонидан АҚШ ва Ҳиндистондаги 13 ёшдан 17 ёшгача бўлган 10,500 нафар ўсмир ўртасида ўтказилган сўровнома натижаларига кўра, олимлар «инсон қанчалик эрта ёшда телефондан фойдалана бошласа, у шунчалик кўп психологик муаммоларга дуч келиш эҳтимоли юқори бўлади» деган хулосага келишган.
Sapien Labs томонидан ўтказилган сўровда 13 ёшлиларнинг учдан бир қисмидан кўпроғи тажовузкорликни ҳис қилишини, бешинчиси эса галлюцинацияларни бошдан кечиришини айтган.
«Уларнинг рақамли дунёси нима ҳақиқий ва нима ҳақиқий эмаслигини фарқлаш қобилиятига путур етказиши мумкин. Бу бошқача ном билан аталган галлюцинациядир», — деб тушунтиради Кардарас.
Олимларнинг фикрича, экран вақти аслида мия ривожланишини ҳам, ижтимоий ривожланишни ҳам тўхтатиб қўядиган токсин вазифасини бажаради. Болага қурилма берилганда қанчалик ёш бўлса, кейинчалик руҳий саломатлик билан боғлиқ муаммолар эҳтимоли шунчалик юқори бўлади.
«Ёшлар онги: ўсиб бораётган тажовузкорлик ва ғазаб» мавзусида сўров ўтказилган. Sapien Labs маълумотлар базасидаги катта авлод вакилларига қараганда съсмирлар анча ёмон аҳволда бўлган. Энг кичик ёшдагилар катта ёшдаги тенгдошларига қараганда тажовузкорлик, ғазаб ва галлюцинациялардан кўпроқ азият чекишган.
Ижтимоий тармоқлардан фойдаланиш тажовузкорликнинг кучайиши, ғалати фикрлар, воқеликдан узоқлашиш ва галлюцинациялар билан боғлиқлиги аниқланди. Тадқиқотга кўра, ёшликдан смартфонларга таъсир қилиш руҳий саломатлик билан боғлиқ кўплаб муаммоларга олиб келади ва олимларнинг таъкидлашича, оқибатлар янада ёмонлашмоқда.
13 ёшгача бўлганларнинг 37 фоизи тажовузкорлик ҳақида хабар берган бўлса, 17 ёшдагиларнинг 27 фоизи тажовузкорликни бошдан кечирган. Қўрқинчлиси шундаки, 13 ёшлиларнинг 20 фоизи галлюцинациядан азият чекишини айтса, 17 ёшлиларнинг 12 фоизи шундай деган.
«Ҳозирги 17 ёшли болалар одатда 11 ёки 12 ёшида телефон олган бўлса, бугунги 13 ёшли болалар 10 ёшида телефон олган», — дейилади ҳисоботда.
Респондентлар, шунингдек, ўзларига зарар етказиши мумкинлигини ҳам айтган. 13 ёшдан 17 ёшгача бўлган америкалик қизларнинг 42 фоизи ва ўғил болаларнинг 27 фоизи ўз жонига қасд қилиш фикрлари билан боғлиқ муаммоларни тан олган.
Сўровда қатнашган ўсмирларнинг аксарияти умидсизлик, айбдорлик ҳисси, ташвиш ва кераксиз ғалати фикрлар борлигини таъкидлаган. 40 фоиздан ортиғи воқеликдан узоқлашиш ҳисси, кайфиятнинг ўзгариши, ўзини четга олиш ва травматик хотиралар ҳақида хабар берган.
Тадқиқотчилар, шунингдек, телефонлар болаларни жамиятдан узоқлаштириши ҳақида огоҳлантирган. Sapien Labs бош илмий ходими Tara Thiagarajan The Post нашрига шундай деди: «Қўлингизда телефон бўлса, шахсий мулоқотга камроқ вақт сарфлайсиз ва шахсий мулоқот қанчалик кам бўлса, ҳақиқий ижтимоий тузилмага шунчалик камроқ қўшиласиз. Сиз энди юз минглаб йиллар давомида одамлар ўртасида ўрнатилган алоқага эга эмассиз».
«Glow Kids» муаллифи Кардарас ҳам тажовузкорлик телефон ишлатиш билан боғлиқ бўлганидан ҳайрон бўлмаган. У Остиндаги Omega Recovery технологик қарамликдан даволаниш марказини бошқаради. У ерда ўсмирлар кўпинча телефонларини олиб қўйган ота-оналарига зўравонлик билан ҳужум қилганидан кейин қабул қилинади.
Мамлакат бўйлаб болалар ҳам қурилмалари мусодара қилинганидан кейин мактаб ўқитувчиларига ҳужум қилган. Ҳатто Теннесси штатидаги бир ўқувчи қиз унинг уяли телефонини олиб қўйганидан кейин ўқитувчисига қалампир сепган.
Тадқиқотчилар таъкидлашича, руҳий саломатликнинг доимий равишда ёмонлашувига сабаб болаларга электрон қурилмалар жуда эрта ёшдаёқ берилмоқда. Ҳатто бугунги кунда гўдакларга iPad ёки ота-оналарининг iPhoneʼларидан фойдаланиш имкониятини бериш одатий ҳолга айланиб қолган.
Маълумот учун, 24 апрель куни Наманган вилояти Давлатобод туманида 38 ёшли аёл яшаш хонадонида 14 ёшли ўғли томонидан калтакланди. Бунга сабаб эса, она боланинг бузилган уяли телефонини таъмирга берилмай, ташлаб юборилганлиги туфайли ўғил онасини урган. Низони, аёлнинг онаси, боланинг бувиси Х.А. тўхтатишга уринганида бола бувисига ҳам қўл кўтарган. Билдирилишича, бола хулқидаги мазкур салбий ҳолат юзасидан туман мутасаддилари тегишли чоралар кўрмоқда.
