Ижтимоий тармоқларда консалтинг компаниялари Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон ва Россиядаги олийгоҳларда ўқийди, деган сохта ҳужжатлар асосида Ўзбекистондаги хусусий университетларнинг 2-, 3- ёки 4-курсларига ўқишга кўчириб бераётгани ҳақида хабарлар тарқалди.
Мазкур хабар юзасидан биз консалтингчилар, айрим хусусий университетлар билан суҳбатлашиб кўрдик.
Дастлаб мижоз сифатида консалтинг компанияга боғланганимизда, улар 10 та хусусий университетдан бирига ўқишни кўчириб беришлари мумкинлигини айтишди. Ушбу университетлар билан ҳамкорлиги ҳақида ҳужжат сўраганимизда эса, ҳеч қандай расмий маълумот тақдим эта олишмади.
Шундан сўнг улар таклиф этган хусусий университетлардан айримларига боғландик. Улардан бири қуйидагича изоҳ берди:
— Бизга, колл-марказимизга турли консалтинг компаниялари ҳақида «бу компания сизлар билан ишлайдими?» деган саволлар тез-тез келиб туради. Биз уларни танимаймиз. Бизнинг университетимизга ўқишга кириш ёки ўқишни кўчириш учун ҳеч қандай консалтинг компания орқали бориб, қўшимча пул тўлаш шарт эмас. Ҳамма ҳужжатлар талабгорнинг ўзи томонидан расмий платформамиз орқали электрон кўринишда юкланади. Агар ўқишни кўчириш бўлса, кейинчалик оригинал ҳужжатларни университетга олиб келиш сўралади.
Консалтинг ташкилотлари талабгор номидан ариза юборяптими, қариндошиман деб ҳужжат топширяптими — бизнинг бундан хабаримиз бўлмаслиги мумкин. Ишончим комилки, айрим талабалар пул тўлаб консалтинг орқали ҳужжат топширган бўлса, бошқа талабалар текинга топширганини билиб қолиб, эътироз билдиришган ҳолатлар бўлган. Аммо биз кимдир пул тўлаб, кимдир номидан бизнинг қабул сайтимиз орқали ҳужжат топширганини билмаслигимиз мумкин.
— Агар сизлар у консалтинг фирмасини танимасангиз, нега сизларнинг университетингиз номини ҳам рекламада ишлатишяпти?
— Эътибор берсангиз, консалтинг компаниялари 10 та университет таклиф этаётган бўлса, улардан 5–6 таси 10 мингдан ортиқ талабага эга, обрў топган хусусий университетлардир. Улар одамлар ишониши учун ана шундай нуфузли университетларни номига қўшиб реклама қилишади, деб ўйлайман. Фақат ҳеч ким танимайдиган ОТМларни таклиф қилишса, талабгор ишонмаслиги мумкин.
— Дейлик, абитуриент консалтинг орқали сиз ишлаётган университетни танлади. Бу университетнинг консалтинг билан алоқаси йўқ. Бундай ҳолатда улар қандай йўл тутади?
— Одатда иккита йўлдан фойдаланишади. Биринчиси — талабгор номидан оддий абитуриент сифатида қабул сайти орқали ҳужжат топширишади. Қабул қилинса, «хизмат» учун пул олишади. Иккинчиси — қабул қилинмаса, «бу университетда жой тугаган, ўрнига мана буни тавсия қиламиз», деб бошқасини таклиф қилишади.
Талаба оқиш бошлаганидан кейин эса, бошқа илож қолмаганидан «шунга ҳам розиман», деб ўқишда давом этаверади.
— Майли, қабул сайти ёки офлайн қабул орқали топширса ҳам, ҳужжатлар текширилиши керакку. Агар консалтинг компанияси сохта ҳужжат топширса, сизлар ҳам қабул қилиб қўяверишингиз мумкинми?
— Йўқ, ўқишни кўчиришга оид барча ҳужжатлар синчиклаб текширилади. Талабанинг аввал ўқиган университетига расмий сўров юборамиз. Лекин бу ерда битта мураккаб жиҳат бор:
Агар талабгор аслида ўша қўшни давлатдаги университетда ўқимаган бўлса ҳам, консалтинг компания ўша университетдаги бирон шахс билан тил бириктириб ҳужжат тайёрлаб бериши мумкин. Бундай ҳолатда биз сўров юборсак ҳам, университетдан «ижобий жавоб» келиши мумкин. Чунки у ерда ҳам коррупцион элемент бўлиши эҳтимолдан ҳоли эмас.
Ачинарлиси шундаки, бизнинг ҳар бир ҳужжатни халқаро миқёсда чуқур текширишга ваколатимиз ҳам, ресурсларимиз ҳам етарли эмас.
— Нодавлат университетлар ҳақида шундай хабарлар чиқиши нимага олиб келмоқда?
— Бу хабарлар, айниқса, қабул даврида салбий таъсир кўрсатмоқда. Афсуски, «биз ҳеч қандай консалтинг компаниялар билан ҳамкор эмасмиз», деган расмий баёнотларимиз барча абитуриентларга етиб бормаяпти.
Шунинг учун, талаб кўп бўлган жойда таклиф ҳам пайдо бўлади. Кўп ходим ишлайдиган жойда «инсон омили»ни тўлиқ назорат қилиш осон эмас. Ҳар қандай нотўғри ҳаракат — масалан, бир ходимнинг сохта ҳужжат қабул қилиши ёки пора олиши — бутун университетнинг нуфузига путур етказиши мумкин.
— Ушбу ҳолатлар бўйича абитуриент ва талабаларга қандай тавсия берасиз?
— Аввало, юртимиздаги барча давлат ва нодавлат университетларга ўқишга кириш ёки ўқишни кўчириш учун ҳеч қандай тўловсиз, тўғридан-тўғри ҳужжат топшириш мумкин. Ўртакаш консалтинг хизматларидан фойдаланиб, ортиқча пул сарфлаш шарт эмас. Энг хавфли жиҳати — сохта ҳужжат тайёрлаш учун пул тўлаб, жиноятга шерик бўлиб қолиш хавфи бор. Биз бу каби ҳолатлардан қатъий четланишни тавсия қиламиз. Агар кимдир абитуриентларга пул эвазига «чет элда ўқиган» деган сохта ҳужжат тайёрлаб беришни таклиф қилса, дарҳол ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга мурожаат қилиш лозим.
