Талабалар сунъий интеллект воситаларининг ақлий ривожланишга салбий таъсири ва тўлақонли таълимни сиқиб чиқариши мумкинлигидан тобора кўпроқ хавотирга тушмоқда. Сунъий интеллектни ривожлантирувчи Anthropic компанияси бу борадаги муаммоларни ҳал этишга ҳаракат қилмоқда.
Anthropic да сунъий интеллект ва таълим йўналишларини бошқарувчи Дрю Бентнинг таъкидлашича, сунъий интеллект «қисқартирилган йўл»ни таклиф қилади — бу эса ўқув жараёнининг муҳим босқичларини четлаб ўтиб, одамнинг когнитив ривожига салбий таъсир кўрсатиши мумкин.
У бу ҳолатни инглиз тилида кенг тарқалган «brainrot» атамаси билан изоҳлади — бу атама ҳаддан ташқари рақамли воситалардан фойдаланиш натижасида диққатни жамлаш қобилиятининг пасайиши ва руҳий саломатлик бузилиши каби ҳолатларни англатади.
Мутахассиснинг фикрича, сунъий интеллект ўқувчиларнинг фанга чуқур шўнғишига тўсқинлик қилиши мумкин, ҳатто улар мавзуни ҳалол ва пухта ўзлаштиришни истаса ҳам. Anthropic томонидан ўтказилган тадқиқотда кўплаб талабалар тайёр сунъий интеллект ечимларига қарши тура олмасликларини тан олишган.
«Claude» чат-боти учун махсус «Таълим режими» ишлаб чиқилди
Шу муаммога жавобан, Anthropic ўзининг «Claude» номли чат-боти учун «Таълим режими» деб номланган янги функцияни ишлаб чиқди. Бу функция фойдаланувчига тайёр жавобни бермайди, балки уни тўғри йўлга йўналтирувчи ўқитувчи каби ҳаракат қилади.
У саволларга жавоб топишга ёрдам беради, муайян саволлар ва мисоллар орқали мустақил фикрлашни рағбатлантиради ва талабалар когнитив салоҳиятининг сақланишига хизмат қилади. Шунингдек, Claude адабиётлар шарҳини керакли манбалар билан тўғри форматда шакллантира олади.
Тадқиқотлар: Сунъий интеллект таълимда фойдали, лекин хавфли жиҳатлари ҳам бор
Илмий тадқиқотлар сунъий интеллект воситалари таълимда ҳам фойдали, ҳам хавфли бўлиши мумкинлигини кўрсатмоқда. Шахсий ёрдамчи сифатида ёки мослаштирилган ўқув муҳитларида сунъий интеллект айниқса ўқувда қийналаётган талабалар учун катта ёрдам беради.
Anthropic тадқиқотчиларининг фикрича, олий таълим муассасаларида талабалар мураккаб когнитив топшириқлар — масалан, таҳлил ва фикр юритиш каби жараёнларни сунъий интеллект зиммасига юклашга мойил, оддийроқ вазифалар эса камроқ автоматлаштирилади.
АҚШда ChatGPT дан фойдаланиш икки бараварга ошган
Таълимда сунъий интеллектдан фойдаланиш тобора ортмоқда. Pew Research томонидан ўтказилган сўровномада АҚШдаги 1391 нафар ўрта мактаб ўқувчисининг 13 фоизи 2022 йилда ChatGPT дан фойдаланишини билдирган бўлса, 2023 йилда бу кўрсаткич 26 фоизга етган — яъни икки баравар ўсиш кузатилган.
Олий таълимдаги ҳолат ҳам ўзгариб бормоқда. 2023 йил август ойида Гарвард талабалар уюшмаси томонидан 326 нафар талаба ўртасида ўтказилган сўров натижаларига кўра, талабаларнинг деярли 90 фоизи генератив сунъий интеллектдан фойдаланади, уларнинг ярми эса камида ҳар икки кунда бир марта бу воситалардан фойдаланади.
