Axborot komissariyati (ICO) o‘quvchilar maktab va kollejlarning IT tizimlarini o‘yin va do‘stlar bilan musobaqa sifatida buzish holatlari yuzasidan “xavotirli tendensiya” deb atagan holat bo‘yicha ogohlantirish berdi. Bu haqda BBC xabar berdi.
Ma’lumotlarga ko‘ra, ta’lim muassasalaridagi aksariyat shunday “ichki” kiberhujumlar va ma’lumotlar buzilishi — ya’ni ichki tizimlarga kirish huquqiga ega shaxslar tomonidan amalga oshirilgan holatlar o‘quvchilar bilan bog‘liq.
ICOning Kiberxavfsizlik bo‘yicha asosiy mutaxassisi Xizter Tumi shunday dedi:
“Maktab sharoitida boshlanadigan do‘stona musobaqa, chaqiriq yoki o‘yin oxir-oqibat bolalarni tashkilotlar yoki muhim infratuzilmaga zarar yetkazadigan hujumlarda ishtirok etishiga olib kelishi mumkin.”
Bu ogohlantirish M&S va Jaguar Land Rover kabi kompaniyalarni qamrab olgan yuqori profilli kiberhujumlar ortidan e’lon qilindi, ularning ba’zilarida o‘smirlar gumon qilinmoqda.
2022-yildan buyon ICO ta’lim muassasalari ichidan kelib chiqqan 215 ta hujum va ma’lumotlar buzilishini o‘rganib chiqqan va ularning 57% bolalar tomonidan amalga oshirilganini aniqlagan.
Statistika va misollar:
2022-yildan buyon ICO 215 ta ichki kiberhujum va ma’lumotlar buzilishini o‘rganib chiqqan, ularning 57% bolalar tomonidan amalga oshirilgan. Buzilishlarning uchdan bir qismi o‘quvchilarning o‘qituvchilar parollarini topish yoki ma’lumotlarini o‘g‘irlash bilan bog‘liq.
Misol: 15–16 yoshdagi uch o‘quvchi 1 400 dan ortiq o‘quvchilarning ma’lumotlariga noqonuniy kirgan.
Yana bir voqea: o‘quvchi 9 000 dan ortiq xodim va talabalar ma’lumotlariga noqonuniy kirgan.
Ta’lim muassasalaridagi holat:
So‘nggi yil ichida 44% maktablar kiberhujum yoki ma’lumotlar buzilishiga duch kelgan. Yoshlar orasida kiberjinoyatchilik madaniyati kuchaymoqda, ayniqsa ingliz tilida so‘zlashuvchi guruhlarda.
Qolgan buzilishlar xodimlar, uchinchi tomon IT chilar yoki tizimga kirish huquqi bo‘lgan boshqa tashkilotlar tomonidan sodir bo‘lgan deb hisoblanadi.
Yangi ma’lumotlarga ko‘ra, buzilishlarning deyarli uchdan bir qismi o‘quvchilarning o‘qituvchilar parollarini topish yoki ularning ma’lumotlarini o‘g‘irlash orqali xodimlar kompyuter tizimlariga noqonuniy kirishi bilan bog‘liq bo‘lgan.
Misol sifatida bir voqea keltirilgan: yetti yoshli bola ma’lumotlar buzilishida ishtirok etgan va keyinchalik u National Crime Agencyning Cyber Choices dasturiga yo‘naltirilgan, shunda u qilgan harakatlarining jiddiyligini tushunishi mumkin bo‘ladi. ICO buzilishning tabiatini batafsil e’lon qilmagan.
O‘quvchilar internetdan yuklab olingan hacking vositalari yordamida parollarni buzgan va xavfsizlik protokollarini aylanib o‘tgan. Savol berilganda, ular kiberxavfsizlik bilan qiziqishini va bilimlarini sinab ko‘rmoqchi ekanliklarini aytgan.
ICO keltirgan yana bir misolda, o‘quvchi kollej bazasiga o‘qituvchining ma’lumotlarini ishlatib kirib, 9 000 dan ortiq xodim, o‘quvchi va arizachilarning shaxsiy ma’lumotlarini o‘zgartirish yoki o‘chirishga uringan.
Tizim shaxsiy ma’lumotlarni saqlagan: ism, manzil, maktab yozuvlari, sog‘liq ma’lumotlari, himoya va psixologik qaydlar, favqulodda aloqa ma’lumotlari.
Hukumatning so‘nggi Cyber Security Breaches Survey so‘roviga ko‘ra, maktablar 44%i so‘nggi yil ichida kiberhujum yoki ma’lumotlar buzilishiga duch kelgan.
So‘nggi yil davomida Buyuk Britaniya va AQShda o‘spirinlar MGM Grand Casinos, TfL, Marks and Spencer va Co-op kompaniyalariga qarshi kiberhujum olib borganliklari uchun hibsga olingan.
