Ҳар йили ноябрь ойида Жанубий Кореяда ҳаёт тўхтайди: мактаб битирувчилари Сунын имтиҳонини топширадилар. Дўконлар ёпилади, рейслар кечиктирилади, ҳатто эрталабки ҳаётнинг одатий ритми секинлашади — талабаларга ҳеч нарса чалғитмаслиги керак, чунки ушбу имтиҳон уларга қайси университетга ўқишга киришини белгилайди. Кўриш қобилияти йўқ талабаларнинг имтиҳони 8 соат эмас, балки 12 соатдан ортиқ давом этади, деб хабар беради BBC.
Сунын — бу корейсча қисқартма бўлиб, «Университетга кириш учун ягона имтиҳон» деган маънони англатади. Баъзан уни инглизча CSAT (College Scholastic Ability Test) деб ҳам аташади. Бу йил Сунинни 550 000 дан ортиқ талаба топширади — бу сўнгги 7 йил ичидаги энг катта кўрсаткич.
Имтиҳон нафақат талабаларнинг университетга киришини аниқлайди. Бу уларнинг келажакдаги иш жойини, даромад даражасини, яшаш жойини ва ҳатто шахсий муносабатларини ҳам таъсир қилади.
Танланган фанларга қараб, талабалар корейс тили, математика, инглиз тили, жамиятшунослик ёки табиий фанлар, қўшимча хорижий тил ва ҳанча (корейс ёзувида ишлатиладиган хитойча иэроглифлар) бўйича тахминан 200 та саволга жавоб беришади.
Кўпчилик талабалар учун бу 8 соатлик марафон бўлиб, улар 08:40 да бошлашади ва маҳаллий вақт билан 17:40 да якунлашади. Бироқ, жиддий кўриш нуқсонларига эга талабалар учун 1,7 баробар кўпроқ вақт ажратилади. Бу дегани, агар улар қўшимча хорижий тилни топшираётган бўлса, имтиҳон тахминан 21:48 да тугайди — бошланишидан 13 соат ўтгач.
Имтиҳон давомида кечки овқат учун танаффус йўқ — имтиҳон давом этаверади.
Имтиҳон давомийлигини оширадиган омиллардан бири — имтиҳон материалларининг физик ўлчами. Ҳар бир жумла, рамз ва диаграмма Браил ёзувига ўзгартирилади, натижада имтиҳон китоби стандарт версияга нисбатан 6-9 марта қалинроқ бўлади. Браил варақаси ҳам одатдаги қоғоздан қалинроқ.
Таълим ва Корея таълим дастурларини баҳолаш институти (KICE) маълумотларига кўра, ўтган йили бутун мамлакат бўйлаб 111 та кўриш нуқсони бўлган талабалар имтиҳон топширишган — улардан 99 нафари енгил кўриш нуқсонига эга, 12 нафари эса оғир кўриш нуқсонига эга.
18 ёшли Ҳан Дон Ҳюн Сеулдаги Ҳанбит мактабида ўқимоқда. У оғир кўриш нуқсонига эга: у туғилганида кўрмаган ва ёруғликни ҳам ажратиб бўлмайди. У имтиҳонни Браил ёзуви билан босилган матнлар ва экранни овозли ўқиш дастури билан компьютер ёрдамида топширади.
ББC журналистлари билан 7 ноябрда учрашганида, унинг бармоқлари ўтказилган имтиҳонлар саволларининг ўқув материаллари бўйлаб тез ҳаракат қиларди. Имтиҳон бошланишига бир ҳафта қолганида у ўзининг чидамлилигини ва жисмоний ҳолатини сақлашга ҳаракат қилмоқда эди.
«Бу жуда чарчатади, имтиҳон жуда узун. Аммо ҳеч қандай махсус сир йўқ. Мен фақат ўқув жадвалимга риоя қиламан ва ўз ҳолатимни назорат қилишга ҳаракат қиламан. Бу ягона йўл», — дейди у.
Ҳан Дон Ҳюн айтишича, корейс тилини топшириш жуда қийин. Бу қисм учун стандарт китоб 16 бетдан иборат, Браил китоби эса тахминан 100 бетни ташкил этади. Экрандан ўқиш дастури ҳам ёрдам бермайди, чунки эшитилган маълумот дарҳол ўтиб кетади, бу эса кўриш орқали матнни қайта ўқиш имкониятидан маҳрум қилади. Ҳар бир деталларни бажариш жараёнида хотирада сақлашга тўғри келади.
Математика бўлими ҳам осон эмас: Браил ёзувида мураккаб диаграммаларни ва жадвалларни бармоқлари билан ʼъкўришʼʼ керак. Аммо энди бу илгариқдан осонлашган, дейди Ҳан Дон Ҳюн: 2016 йилгача имтиҳон давомида барча ҳисоблашларни ақлан бажариш керак эди, лекин кейин кўриш қобилияти йўқ талабаларга Ҳансоне қурилмасидан фойдаланишга рухсат берилди: бу Windows ёки Аndroid асосидаги қурилма бўлиб, унда Браил клавиатураси ва экрани мавжуд, электрон матнни бармоқлари билан ўқишга имкон беради.
«Қандай қилиб кўриш қобилиятига эга талабалар калькулятор билан ҳисоблашни ёзса, биз ҳам худди шундай Ҳансоне ёрдамида Браил ёзувида ҳисоблашни киритамиз», — деб тушунтиради у.
Бу мактабдаги яна бир ўқувчи, 18 ёшли О Чён Wон, имтиҳоннинг иккинчи ярмида энг қийин қисм бошланишини айтади.
«Нонуштадан кейин ҳали нималар бўлмайди, — дейди у. — Лекин тахминан 4-5 соатларда, инглиз тилидан кейин ва Корея тарихи олдидан ҳақиқатан ҳам қийин бўлади. Кечки овқат танаффуси йўқ. Биз одатда овқатланадиган вақтда вазифаларни бажаришимиз керак, бу эса янада қийинлашади. Аммо мен биламан, охирида қилган ишларимиздан қониқиш ҳиси бўлади ва мен давом этаман».
Унинг сўзларига кўра, доимий равишда диққатни жамлаш ва бир вақтнинг ўзида қўл ва эшитишни ишлатиш жуда қийин.
«Мен Браил ёзуви билан матнни ўқиётганимда ва бир вақтнинг ўзида маълумотни эшитишда, бу кўриш қобилияти йўқ талабалар учун жуда чарчатади», — дейди у.
Аммо талабалар айтишича, энг қийин нарса — бу имтиҳоннинг давомийлиги ёки узоқ соатлар давомида дарс тайёрлаш эмас. Энг катта муаммо — бу ўқув материалларининг мавжудлиги. Кўплаб машҳур ўқув қўлланмалари ва онлайн дарслар кўриш қобилияти йўқ талабалар учун мос эмас.
Браилле версиялари жуда кам, ва материалларни аудио форматга ўзгартириш учун матнли файллар топиш жуда қийин. Кўп ҳолларда, кимдир қўлда бутун иш дафтарларини қайта ёзишга мажбур бўлади, уларни ишлатишга яроқли қилиш учун.
Онлайн дарслар ҳам муаммоларни келтириб чиқаради, чунки кўплаб ўқитувчилар материални экрандаги визуал эслатмалар, диаграммалар ва графиклар ёрдамида тушунтирадилар, уларни фақат аудио орқали тушуниш мумкин эмас.
EBS — миллий имтиҳон билан чамбарчас боғлиқ асосий материаллар тўпламининг Браилле версияси кўриш қобилияти йўқ талабалар учун кўпинча бошқа талабалар учун тайёрланганидан бир неча ой кечикади.
Дун Ҳюн ҳам бунга қўшилади.
«Браилле материаллари имтиҳон бошланишидан 90 кундан камроқ вақт олдин тайёр бўлди. Мен ҳар доим бу жараённи тезлаштиришни умид қилдим», — дейди у.
Миллий махсус таълим институти, Браилле версиясидаги ЭБС материалларини тайёрлаш учун ҳар бир китобни тайёрлаш жараёни камида уч ой давом этишини маълум қилди, чунки улар белгиланган қоидалар ва стандартларга жавоб бериши керак.
Институт, шунингдек, кўриш қобилияти йўқ талабалар ўқиш жараёнларини узлуксиз давом эттиришлари учун ҳаракат қилишларини таъкидлади, шу жумладан материалларни алоҳида томларда чиқаришни давом эттиришмоқда.
Жанубий Кореянинг кўрлар уюшмаси ушбу масалани расмийларга аллақачон тақдим этган ва Браилледа барча ўқув қўлланмалари учун кенгроқ кириш имкониятини талаб қилиб, Конституция судига мурожаат қилишни режалаштирмоқда.
Бу битирувчилар учун Сунын — бу нафақат университетга кириш имтиҳони, балки уларнинг йиллар давомида куч ва сабр-тоқат билан қилган ишларининг гувоҳи.
Чён Вон имтиҳонни бир сўз билан таърифлайди: қарор.
«Ҳаётда қарордан бошқа ҳеч нарса билан амалга ошириб бўлмайди. Менимча, бу вақт — бу менинг иродамни мустаҳкамлаш жараёни», — дейди у.
Уларнинг ўқитувчиси Канг Сок-Джу йил сайин кўриш қобилияти йўқ талабалар имтиҳонни топшираётганини кузатиб боради ва уларнинг чидамлилигини «ажойиб» деб таърифлайди:
«Браиллени ўқиш бу ҳар доим бармоқлар билан юқорига чиқадиган нуқталарни ҳис қилишни англатади. Фрикция туфайли уларнинг қўллари тез-тез оғрийди. Аммо улар бунинг устида соатлаб ишлашади».
У ўқувчиларга, имтиҳонни топширишнинг ўзи — бу эришилган ютуқ эканини қадрлашларини ва натижага нисбатан ташвишланмасликларини айтади.
«Имтиҳон — бу бир кундалик саъй-ҳаракатларингизни йиғиб, нима ўрганганингизни ўрганишдир. Кўплаб талабалар кейин хафа бўлишади, аммо мен хоҳлайман, улар бу ишни имкониятлари борича бажариб, қолишсин. Имтиҳон — бу ҳаммаси эмас», — дейди у.
