Таълим кредити: ажратиш тартиби ва шартлари
Ўзбекистонда таълим соҳасидаги ислоҳотлар ёшларнинг олий таълим олиш имкониятларини янада кенгайтиришга қаратилган. 2024 йил 27 майда Ўзбекистон Республикаси Президентининг ПФ-82-сон Фармони қабул қилинди. Ушбу фармон талабалар учун таълим кредитларини ажратиш, қайтариш ва кредит олиш шартларини тартибга солиш билан бирга, молиявий ёрдамни тақдим этишни ҳам кўзда тутади. Таълим кредити тизими ёшларнинг илм олишга бўлган интилишларини рўёбга чиқаришга ёрдам бериш билан бирга, молиявий қўллаб-қувватлашни ҳам таъминлайди. Мақолада таълим кредити тизими, ажратиш тартиби, фоиз ставкалари, қайтариш муддати, баҳолар бўйича талаблар ва керакли ҳужжатлар ҳақида батафсил маълумотлар берилади.
Таълим кредити нима ва кимларга ажратилади?
Таълим кредити – бу тўлов-контракт асосида ўқиётган талабалар учун ажратиладиган молиявий ёрдам бўлиб, ўқиш давомида тўлов-контрактларини амалга оширишга ёрдам беради. Таълим кредити фақат кундузги таълим шаклида ўқиётган талабалар учун ажратилади. Бу тизим, айниқса, ижтимоий ҳимоя реестрига киритилган оилалардан бўлган талабалар учун қўшимча имтиёзлар яратади. Таълим кредити ажратиш шартларида, талабанинг академик кўрсаткичлари муҳим ўрин тутади. Агар талаба фанларни ўзлаштиришда ўртача кўрсаткич (ГПА) 3.0 дан паст бўлса, ўқув йилининг тўлов-контракт суммасининг фақат 80 фоизигача кредит ажратилиши мумкин.
Таълим кредити ажратилиш тартиби қандай?
Таълим кредити ажратиш жараёни қуйидаги тартибда амалга оширилади:
Ариза топшириш: Талаба таълим кредити олиш учун edu.uz ёки prof.edu.uz сайтларида онлайн ариза топшириши лозим. Аризалар, шунингдек, тижорат банклари орқали ҳам юборилиши мумкин.
Ҳужжатларни тақдим этиш: Талаба шахсини тасдиқловчи ҳужжат (паспорт ёки ИД-карта), ўқиш учун тузилган тўлов-контрактни ва ижтимоий ҳимоя реестрига киритилган оилаларнинг фарзандлари учун қўшимча ҳужжатларни тақдим этиши керак.
Кредит миқдори белгиланиши: Талабанинг тўлов-контракти суммасига қараб, банклар кредит миқдорини белгилайди. Агар талаба ижтимоий ҳимоя реестрига киритилган оиладан бўлса, кредит тўлиқ миқдорда ажратилади.
Таълим кредити бўйича фоиз ставкаси қандай белгиланган?
Таълим кредити бўйича фоиз ставкаси икки асосий гуруҳга бўлинади:
Биринчиси, хотин-қизлар учун. Хотин-қизлар учун таълим кредити 0% (фоизсиз) ажратилади, бу эса хотин-қизларнинг таълим олиш имкониятларини кенгайтиришга ва гендер тенглигини таъминлашга қаратилган чора.
Бошқа талабалар учун эса таълим кредити фоиз ставкаси Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг асосий ставкасига тенг бўлади. Асосий ставка ўзгарган тақдирда, фоиз ставкаси ҳам ўзгаради.
Фоизлар ҳар ойда тўланади ва кредит асосий қарзи 7 йил давомида қайтарилади. Фоиз ставкаси ва қайтариш муддати ҳар бир банк томонидан белгиланган шартларга асосланади.
Таълим кредити қайтарилиши қандай амалга оширилади?
Таълим кредити қайтарилиши ўқиш тугаганидан кейин 7 йил давомида амалга оширилади. Қайтариш жараёнида талаба ҳар ойда фоизларни тўлайди ва асосий қарз 7 йил ичида тўланади. Агар талаба кредитни муддатидан олдин тўлашни хоҳласа, қўшимча тўловлар ёки жарималар бўлиши мумкин. Кредит қайтариш шартлари ҳар бир тижорат банки томонидан белгиланиши мумкин, лекин умумий тартибда, банклар талабалар билан келишилган муддатлар бўйича тўловни амалга оширади.
Таълим кредити олиш учун қандай ҳужжатлар керак?
Таълим кредити олиш учун талаб қилинадиган ҳужжатлар қуйидагилар:
Ариза: Талаба таълим кредити олиш учун ариза тўлдиради.
Шахсни тасдиқловчи ҳужжат: Паспорт ёки ИД-карта.
Тўлов-контракт: Олий таълим муассасаси билан тузилган тўлов-контракт.
Ижтимоий ҳимоя ҳужжатлари: Агар талаба ижтимоий ҳимоя реестрига киритилган оиладан бўлса, қўшимча ҳужжатлар тақдим этилади.
Таълим кредити учун қандай махсус мезонлар мавжуд?
Таълим кредити олиш учун талабалар қуйидаги мезонларга жавоб бериши керак:
Биринчиси, академик кўрсаткичлар. Таълим кредити ажратиш учун талабанинг академик кўрсаткичи (ГПА) 3.0 дан паст бўлмаслиги керак. Агар талаба иккинчи ва ундан юқори босқичда бўлса ва кўрсаткичи 3.0 дан паст бўлса, кредит миқдори камаяди, фақат 80 фоизигача ажратилади.
Иккинчиси, таълим шакли. Таълим кредити фақат кундузги таълим шаклида ўқиётган талабалар учун ажратилади. Сиртқи ёки кечки таълим шаклида ўқиётган талабалар учун таълим кредити мавжуд эмас.
Шунингдек, ижтимоий ҳимоя реестрига киритилган оилаларнинг фарзандлари учун таълим кредити тўлиқ миқдорда ажратилади ва фоизсиз берилади.
Ижтимоий ҳимоя реестрига киритилган оилалар учун таълим кредити қандай имтиёзлар яратади?
Ижтимоий ҳимоя реестрига киритилган оилалардан бўлган талабалар учун таълим кредити ажратишда бир қатор имтиёзлар мавжуд. Буларнинг энг асосийлари: биринчидан, ижтимоий ҳимоя реестрига киритилган оилалар фарзандлари учун таълим кредити тўлиқ миқдорда ажратилади, яъни кредит миқдори талабага тўлиқ тақдим этилади. Иккинчидан, бу талабалар учун таълим кредити фоизсиз (0%) ажратилади, бу эса молиявий жиҳатдан катта енгиллик яратади. Шунингдек, кредит қайтариш шартлари бошқа талабалар билан бир хил бўлсада, бу оилалар учун фақат кредитнинг тўлиқ миқдори тақдим этилади. Бу имтиёзлар талабалар учун таълим олишни янада осонлаштиради ва молиявий енгиллик яратади.
Таълим кредити олиш учун қандай сайтлар ва тизимлар мавжуд?
Таълим кредити олиш учун қуйидаги расмий тизимлар ва сайтлар мавжуд:
Ягона интерактив давлат хизматлари портали (my.gov.uz): Бу портал орқали талабалар таълим кредити олиш учун ариза топширишлари мумкин.
Kontrakt.edu.uz: Олий таълим муассасаларида ўқиётган талабалар учун таълим кредити ва тўлов-контракт ҳақидаги барча маълумотлар ушбу тизимда сақланади.
Prof.edu.uz: Профессионал таълим муассасаларида ўқиётган талабалар учун кредит олиш ва бошқа маълумотлар бу тизим орқали бошқарилади.
Talim-krediti.mf.uz: Таълим кредити олиш учун зарур бўлган барча аризалар ва ҳужжатлар ушбу тизимда шакллантирилади ва талабалар ўзларининг кредит олиш жараёнини онлайн тарзда кузатишлари мумкин.
