ОpenAI компанияси, ChatGPT сунъий интеллекти нотўғри ва туҳмат характеридаги маълумотларни тарқатганлиги сабабли Европада йирик ҳуқуқий муаммога дуч келди. Шикоят Нойб номли махфийликни ҳимоя қилиш ташкилоти томонидан қўллаб-қувватланиб, AI технологияларининг асосий муаммоларидан бири — ёлғон маълумот яратиш (AI Hallucinations) масаласини кўтариб чиқмоқда.
Муаммо Норвегиялик бир эркак ChatGPT уни икки фарзандининг қотиллигида ва учинчисини ўлдиришга уринганликда айблагани ҳақида ёлғон маълумот тарқатаётганини билиб қолгандан сўнг бошланди. Ушбу ҳолат катта шов-шувга сабаб бўлди, чунки сунъий интеллект тизимлари шахсий маълумотлар билан нотўғри муносабатда бўлиши мумкинлиги, айниқса Европанинг умумий маълумотларни ҳимоя қилиш қоидалари (GDPR) доирасида, жиддий муаммо сифатида кўрилмоқда. Ушбу қоидалар компаниялардан ҳар қандай қайта ишланаётган маълумот аниқ ва ишончли бўлишини талаб қилади.
Нойб ташкилотининг ҳуқуқшунос эксперти Yoakim Söderberg OpenAI нинг бу борадаги ёндашуви қабул қилиб бўлмаслигини таъкидлади. OpenAI ChatGPT нотўғри маълумот бериши мумкинлиги ҳақида огоҳлантириш берган, лекин Сöдербергнинг фикрича, бу баҳона бўла олмайди.
«Сиз шунчаки ёлғон маълумот тарқатиб, охирида кичик бир огоҳлантириш қўшиб, бу рост бўлмаслиги ҳам мумкинʼ деб айта олмайсиз,» – дейди у.
Бу ҳолат AI технологиялари янада ривожланиб бораётган пайтда, компанияларнинг жавобгарлиги масаласини яна бир бор кун тартибига чиқарди.
Сунъий интеллект хатолари танқид остида
ChatGPT биринчи марта нотўғри маълумот тарқатишда айбланаётгани йўқ. Бунгача Австралиянинг бир мери сунъий интеллект у ҳақида хориждаги порахўрлик жинояти учун судланган деб нотўғри маълумот бергани сабаб OpenAI ни судга бериш билан таҳдид қилган эди. У ОпенАИъдан бу ёлғон маълумотни тузатишни ёки ўз исмини ChatGPT маълумотлар базасидан бутунлай олиб ташлашни талаб қилди. OpenAI бу муаммони ҳал қилиш учун унинг исмини тизимдан ўчирди, лекин шу билан бирга мерга тегишли тўғри маълумотларни ҳам, шунингдек, бошқа худди шу исмли кишиларга оид маълумотларни ҳам йўқ қилди.
Бу ҳодисалар сунъий интеллект томонидан яратилган контентнинг асосий муаммосини кўрсатади: реал инсонларнинг шахсий маълумотларини қайта ишлаш жараёнида аниқ ва ишончли бўлиш кафолатланмаган. ChatGPT каби АI тизимлари катта ҳажмдаги маълумотлар асосида жавобларни олдиндан тахмин қилиш учун яратилган, лекин баъзан улар тўлиқ ёлғон маълумотлар – «hallucinations» яратиши мумкин. Агар бу нотўғри маълумотлар ҳақиқий инсонларга тааллуқли бўлса, бу уларнинг обрўсига путур етказиши, ҳатто юридик оқибатларга олиб келиши мумкин.
Бу ОpenAI ва АI қонунлари учун нимани англатади?
Европанинг General Data Protection Regulation (GDPR) қонуни дунёдаги энг қатъий маълумот махфийлиги қоидаларидан бири ҳисобланади. Ушбу қонунни бузган компаниялар йиллик глобал даромаднинг 4% гача жарима тўлашга мажбур бўлиши мумкин. Агар OpenAI GDPR қоидаларини бузишда айбдор деб топилса, у нафақат катта миқдордаги молиявий жарималарга дуч келади, балки ChatGPT шахсий маълумотларни қандай қайта ишлаши ва тасдиқлаши кераклиги борасида кучли босимга ҳам учраши мумкин.
Регуляторлар ҳозирда амалдаги қонунлар сунъий интеллектни бошқариш учун етарлича кучли ёки йўқлигини кўриб чиқишга мажбур бўлмоқда. GDPR аслида рақамли махфийлик ва маълумотларни ҳимоя қилиш учун ишлаб чиқилган бўлсада, у сунъий интеллект томонидан яратилган контентни тартибга солиш учун мўлжалланмаган. Ушбу иш келажакда компаниялар реал инсонларга оид АИ яратган маълумотлар аниқ бўлишини таъминлаши шартлиги борасида муҳим юридик прецедент ўрнатиши мумкин.
Сунъий интеллектга қанчалик ишониш мумкин?
Сунъий интеллект кундалик ҳаётимизга тобора чуқур кириб бормоқда, аммо унинг ишончлилиги ҳам шунчалик катта хавотир уйғотмоқда. ChatGPT аллақачон мижозларга хизмат кўрсатиш, ҳуқуқий маслаҳат, тиббий тавсиялар ва журналистика, таълим соҳаларида ишлатилмоқда. Агар АI ҳақиқатга мос келмайдиган, лекин ишонтирувчи нотўғри баёнотлар яратишда давом этса, унинг оқибатлари шахсий туҳмат ишларидан анча кенгроқ бўлиши мумкин.
ОpenAI устидан очилган суд иши АI саноати учун огоҳлантириш белгиси бўлиб хизмат қилмоқда. Агар компаниялар жамоатчилик ишончини сақлаб қолмоқчи бўлса, сунъий интеллект томонидан нотўғри маълумотлар тарқалишининг олдини олиш учун қатъий чоралар ишлаб чиқиши керак бўлади. Акс ҳолда, АИ юридик ва ахлоқий жиҳатдан хавфли майдонга айланиб, ҳам бизнес, ҳам инсонлар учун жиддий муаммолар келтириб чиқариши мумкин.
