Кўп ва барқарор даромад топишни ҳамма истайди. Интернет эса бугун ёшларга ҳам, узоқ йиллар бир соҳада ишлаган одамларга ҳам ўқиш ва пул топишнинг турли йўлларини тақдим этди. «Финансй Маил» таҳририяти нолдан ўрганиш мумкин бўлган касбларни ва улар истиқболда қандай даромад келтириши мумкинлигини аниқлади.
Асрлар давомида касблар отадан болага ўтиб келган. Темирчи, чармчи, тикувчи сулолалари қадимдан мавжуд бўлган. Кейинчалик, ХХ асрда эса фарзандлар ота-онанинг касбини такрорламайдиган ҳолатлар пайдо бўлди. Бунга янги мутахассислик ва касбларнинг пайдо бўлиши сабаб бўлди: аравакашлар тарих саҳнасидан чиқди, уларнинг ўрнини ҳайдовчилар ва электр поезд машинистлари эгаллади.
Аввалроқ тиббиёт университетини битириб, бошқа соҳада ишлаш мумкин эмас эди. Тақсимот тизими мавжуд бўлган — ҳар бир битирувчи ўқишни тугатгач, ўз мутахассислиги бўйича «ҳаёт йўлланмаси» олган. Масалан, тоғ-кон институтини битирган ёш мутахассисни ўз юртидан минглаб километр узоқда жойлашган корхонага юборишлари мумкин эди ва у у ерда бир неча йил ишлашга мажбур бўлган.
Янги имкониятлар
Бугунги кунда касбга ёндашув бутунлай ўзгарди. Интернетнинг пайдо бўлиши турли таълим шаклларини оммага очди. Натижада, касбни ўзгартириш ёки мавжуд йўналишни янги кўникмалар билан тўлдириш анча осонлашди.
Молиявий фаровонлик масаласи ҳам кўплаб одамлар учун касбни алмаштиришга туртки бўлаяпти. Илгари, масалан, ҳамшира бутун умрини шу касбда ўтказган бўлса, ҳозир у косметология йўналишида ўқишни давом эттириб, янги соҳада ишлаши мумкин. Бу эса даромадни ошириш ва молиявий барқарорликка тезроқ эришиш имконини беради.
Аммо савол туғилади: узоқ йиллар ўқигандан кейин касбни қулай тарзда қандай ўзгартириш мумкин? Ва дарҳол кўпроқ пул топиш имкони борми?
Биринчи саволга жавоб — ҳа. Иккинчисига эса — йўқ. Тажрибасиз ҳолда, ишни энди бошлаган пайтда, дарҳол катта даромад олиш амри маҳол. Буни олдиндан тан олиб, бунга тайёр бўлиш керак. Қуйида касбни алмаштиришнинг бир неча мисолларини кўриб чиқамиз.
Бугунги кунда, айниқса замонавий технологиялар туфайли, касб ўзгартириш анча осонлашди. Истасангиз, иккинчи олий таълим дастурига ёзилинг, истасангиз — офлайн ёки онлайн курсларни топинг. Энг муҳими — сизга бу ўзгариш ҳақиқатан кераклигини англаш.
Ҳақиқий ҳаётдан мисоллар
Менда бир танишим бор эди — у болалигидан банкда ишлашни орзу қилган. Бу орзуни амалга ошириш учун у мактабдаёқ иқтисод фанини чуқур ўрганган, банк иши ҳақидаги кўплаб китобларни ўқиган. Ота-онаси бу йўналишни нуфузли деб билишган ва уни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаган, ҳатто олийгоҳда пуллик ўқиш учун пул ҳам тайёрлаб қўйишган.
Натижада, танишим яхши университетга кириб, беш йил ўқиди ва йирик банкда иш топди. Гўё орзуси рўёбга чиқди. Аммо орзулар ва ҳақиқат мос келмади: у ишидан мамнун эмас эди, бир неча марта иш жойини ўзгартирди, муаммо касбда эмас, балки компанияда деб ўйлади. Бироқ мартабаси ўсган сари, бу соҳа аслида унинг руҳи учун эмаслигини тобора чуқурроқ ҳис қилди.
35 ёшида у касбни ўзгартириш ҳақида ўйлай бошлади, аммо бу фикр уни қўрқитди — нолдан бошлаш осон эмас. Оила, ипотека бор. Банкдаги маоши унча катта бўлмаса ҳам, барқарор эди. Аммо бу иш унга қувонч бермас, фақат стресс келтирар эди.
Яна бир танишим 26 ёшида касбини ўзгартиришга қарор қилди. У дастлаб ИТ мутахассис бўлиб ўқиган, барқарор ва яхши маошли ҳаёт кутган. Иш бошида осон кечган, жамоа билан ҳам тил топишган, аммо барибир ўзини бу соҳада кўра олмаган.
Касбни ўзгартириш зарурлигини қандай тушуниш мумкин?
Агар кўпчилик саволларга «ҳа» деб жавоб берсангиз, демак, ўзгариш ҳақида ўйлаш вақти келди. Менинг танишларим ҳам худди шундай қарорга келишган.
Кейинги босқич — йўналишни аниқлаш
Касбни ўзгартириш кераклигини тушунишнинг ўзи етарли эмас. Энди сизга ҳақиқатан нима ёқишини аниқлаш керак.
Масалан, юқорида тилга олинган ИТ-мутахассис аёл болалигида бувиси билан бирга юбка тиккан пайтлардаги қувончини эслади. У аввал расм курсларига, кейин эса тикувчилик курсларига қатнади. Дастлаб ательеда оддий ёрдамчи сифатида ишлади, тажриба орттирди. Аввалига маоши паст эди, аммо вақт ўтган сайин буюртмалар мураккаблашди, иш ҳақи эса ошди.
Банкир танишим эса бир нечта касбий йўналиш тестларини топширди, ўз мойиллигини аниқлади. Энг муҳим нарса — у энди кўп йиллар ўқишни истамасди. Шу боис ҲР (инсон ресурслари) соҳасини танлади. Банкда ишлаган йиллар давомида у одамларни яхши тушунишни ўрганиб улгурган эди. Натижада, қайта тайёрлаш курсини ярим йилда тамомлади.
Бозорда кимлар керак?
Энди эса, ҳақиқатан қайси касбларга талаб юқори — шуни аниқлаймиз. Бугун ҳамма жойда курьерлар ва дастурчилар кераклиги айтилади (ҳатто айрим манбаларга кўра, тез орада уларнинг маошлари бир-бирига яқинлашади).
Аммо бу рўйхат кенгроқ.
Бундай касблар жуда кўп — болаликдан танишларидан тортиб, замонавий янги соҳаларгача. Муҳими, сизга ҳақиқатан мосини танлаш. Ўзингиз ёқтирган ишда нафақат мамнуният, балки барқарор даромад ҳам топасиз.
Ушбу мақола фақат ахборот (танишув) мақсадида тақдим этилган бўлиб, индивидуал инвестиция тавсияси ҳисобланмайди.
